ضد یخ روغنی بهتر است یا اسیدی؟، انتخاب ضد یخ مناسب یکی از سادهترین اما حیاتیترین کارهایی است که هر رانندهای باید برای سلامت موتور خودرو انجام دهد. خیلیها فکر میکنند همه ضد یخها شبیه هم هستند و فقط رنگشان فرق دارد، اما واقعیت این است که دو فناوری کاملاً متفاوت در بازار وجود دارد: ضد یخ روغنی (معدنی یا IAT) و ضد یخ اسیدی (آلی یا OAT). استفاده از نوع اشتباه نه تنها باعث جوش آوردن زودرس موتور نمیشود، بلکه میتواند واشر سرسیلندر را بسوزاند، واترپمپ را خراب کند، رادیاتور را مسدود کند و حتی در بلندمدت منجر به اورهال کامل موتور شود.
در ایران به دلیل تنوع شدید آب و هوایی، کیفیت پایین آب معمولی، خودروهای قدیمی و جدید متنوع و فرهنگ تعویض دیربهدیر ضد یخ، این اشتباه هزینههای سنگینی به بار میآورد. در این مقاله به زبان ساده و با تجربه واقعی رانندگان ایرانی به شما میگوییم دقیقاً کدام ضد یخ برای خودروی شما مناسب است و چرا هرگز نباید این دو نوع را با هم قاطی کنید.
فهرست مطالب:
ضد یخ روغنی بهتر است یا اسیدی؟
انتخاب بین ضد یخ روغنی (IAT) و ضد یخ اسیدی (OAT) یکی از تصمیمهای مهم در نگهداری سیستم خنککننده خودرو است. خیلی از رانندگان ایرانی فکر میکنند فقط رنگ ضد یخ (سبز، قرمز، آبی) مهم است، اما در واقع فناوری و ترکیب شیمیایی آن تعیینکننده اصلی است. در این مقاله به طور کامل این دو نوع را مقایسه میکنیم تا بدانید کدام برای خودروی شما مناسبتر است.
تفاوت اصلی از نظر تکنولوژی و ترکیب شیمیایی
- ضد یخ روغنی (IAT = Inorganic Additive Technology): این نوع قدیمیترین فناوری ضد یخ است که از دهههای ۱۹۵۰ تا اواسط ۱۹۹۰ در اکثر خودروها استفاده میشد. پایه آن اتیلن گلیکول + افزودنیهای معدنی مثل سیلیکات، فسفات، بورات و نیتریت است. به همین دلیل به آن «روغنی» یا «معدنی» میگویند. ظاهر آن معمولاً غلیظتر و کمی چربمانند است و رنگ رایج آن سبز یا آبی است.
- ضد یخ اسیدی (OAT = Organic Acid Technology): از اواخر دهه ۱۹۹۰ به بعد رواج پیدا کرد. پایه آن اتیلن گلیکول است اما به جای سیلیکات و فسفات از اسیدهای آلی (کاربوکسیلات) استفاده میکند. کاملاً بدون سیلیکات، فسفات، بورات و آمین است. ظاهر آن رقیقتر، شفافتر و معمولاً به رنگ قرمز، نارنجی، صورتی یا بنفش است.
مقایسه دقیق عملکرد و مزایا/معایب
| ویژگی | ضد یخ روغنی (IAT) | ضد یخ اسیدی (OAT) |
|---|---|---|
| طول عمر مفید | ۲ تا حداکثر ۳ سال یا ۵۰–۶۰ هزار کیلومتر | ۵ تا ۱۰ سال یا ۲۰۰–۳۰۰ هزار کیلومتر (Long Life) |
| سرعت محافظت از خوردگی | بسیار سریع (سیلیکات بلافاصله لایه محافظ میسازد) | کندتر شروع میشود اما ماندگاری بسیار طولانی |
| سازگاری با واشر و اورینگ | گاهی باعث خوردگی واشرهای قدیمی میشود | بسیار ملایم با پلاستیک و لاستیک |
| رسوبگذاری | در طولانیمدت رسوب سیلیکاتی ایجاد میکند | تقریباً بدون رسوب |
| محافظت از کاویتاسیون پمپ آب | عالی (به خاطر فسفات و نیتریت) | ضعیفتر (در موتورهای دیزلی سنگین مشکلساز است) |
| قیمت | ارزانتر | گرانتر (گاهی ۲ تا ۳ برابر) |
| رایج در خودروهای | پراید، پیکان، پژو ۴۰۵، سمند قدیمی، نیسان آبی | پژو ۲۰۶، ۲۰۷، رانا، دنا، تارا، خودروهای چینی جدید، اکثر خودروهای ۲۰۱۵ به بالا |
در ایران کدام بهتر جواب میدهد؟
۱. خودروهای قدیمی ایرانی (تا مدل ۱۳۹۵–۱۳۹۶): تقریباً همه این خودروها (پراید، پژو ۴۰۵، پارس TU5 قدیمی، سمند EF7 قدیمی و…) با ضد یخ روغنی (سبز یا آبی) از کارخانه پر شدهاند. سیستم خنککننده آنها برای سیلیکات و فسفات طراحی شده است. اگر در این خودروها از ضد یخ اسیدی استفاده کنید:
- ممکن است لایه سیلیکاتی قبلی حل شود و باعث گرفتگی رادیاتور و واترپمپ شود.
- محافظت در برابر کاویتاسیون (حبابزدن پرههای پمپ آب) کاهش مییابد. → توصیه اکید: در خودروهای قدیمی حتماً از ضد یخ روغنی (IAT) استفاده کنید.
۲. خودروهای جدیدتر ایرانخودرو و سایپا (از حدود ۱۳۹۷ به بعد) و خودروهای چینی: اکثر آنها (دنا پلاس توربو، تارا، شاهین، آریزو، چری، جک، امویام و…) با ضد یخ قرمز یا نارنجی OAT از کارخانه پر میشوند. اگر در این خودروها از ضد یخ روغنی استفاده کنید:
- سیلیکات با قطعات آلومینیومی و واشرهای جدید واکنش میدهد و رسوب ژلهای ایجاد میکند.
- طول عمر کاتالیزور و سنسورها کاهش مییابد. → توصیه: حتماً ضد یخ اسیدی (قرمز/نارنجی) بریزید.
مهمترین قانون: هرگز این دو را با هم مخلوط نکنید!
ترکیب IAT و OAT باعث تشکیل رسوبات ژلهای، کاهش شدید نقطه جوش، خوردگی سریع و حتی خرابی کامل سیستم خنککننده میشود. اگر میخواهید از روغنی به اسیدی یا برعکس تغییر دهید، باید سیستم را کاملاً خالی و با آب مقطر چند بار شستشو دهید.
نتیجهگیری نهایی
- اگر خودروی شما قبل از سال ۱۳۹۶ تولید شده یا موتور ملی (EF7 قدیمی)، پراید، پژو ۴۰۵، سمند معمولی و… دارید → ضد یخ روغنی (سبز یا آبی) انتخاب بهتری است.
- اگر خودروی شما دنا پلاس، تارا، شاهین، آریسان ۲، کلیه خودروهای چینی، پژو ۲۰۷ TU5 جدید و… دارید → حتماً ضد یخ اسیدی (قرمز یا نارنجی) OAT استفاده کنید.
- همیشه اول دفترچه راهنمای خودرو را چک کنید؛ تولیدکننده دقیقاً مشخص کرده چه نوعی مجاز است.
با رعایت این نکات ساده، موتور خودرویتان سالها بدون جوش آوردن و خوردگی کار خواهد کرد.
تأثیر شرایط آب و هوایی ایران بر انتخاب ضد یخ روغنی یا اسیدی
ایران از نظر آب و هوایی یکی از متنوعترین کشورهای جهان است؛ از منفی ۳۵ درجه در اردبیل و تبریز زمستان تا مثبت ۵۵ درجه در بندرعباس و اهواز تابستان. این اختلاف دمایی شدید باعث میشود انتخاب ضد یخ فقط به نوع خودرو محدود نشود و شرایط اقلیمی هم نقش تعیینکنندهای داشته باشد.
زمستانهای خیلی سرد شمالغرب و البرز
در شهرهایی مثل اردبیل، سراب، بانه، تکاب، زنجان و ارتفاعات البرز که دمای هوا گاهی به زیر منفی ۲۵ تا ۳۰ درجه میرسد، نقطه انجماد ضد یخ اهمیت حیاتی پیدا میکند.
ضد یخهای روغنی (IAT) معمولاً با نسبت ۶۰٪ ضد یخ و ۴۰٪ آب مقطر تا منفی ۵۲ درجه حفاظت میکنند و چون سیلیکات و فسفات سریع لایه محافظ روی قطعات فلزی میسازند، در سرمای شدید که موتور دیرتر گرم میشود، احتمال خوردگی موضعی کمتر است. در مقابل، ضد یخهای اسیدی (OAT) در همان نسبت تا منفی ۴۵ تا ۴۸ درجه حفاظت میکنند، اما چون لایه محافظ آنها دیرتر تشکیل میشود، در سرمای خیلی شدید و استارتهای مکرر کوتاهمدت ممکن است کمی ضعیفتر عمل کنند. به همین دلیل در مناطق کوهستانی سردسیر ایران هنوز بسیاری از مکانیکهای قدیمی ضد یخ سبز روغنی را ترجیح میدهند.
تابستانهای بسیار گرم جنوب و مرکز
در شهرهایی مثل اهواز، بندرعباس، بوشهر، یزد، کرمان و کاشان که دمای هوا در سایه به ۴۸–۵۳ درجه میرسد و دمای موتور در ترافیک تا ۱۱۵–۱۲۰ درجه بالا میرود، پایداری حرارتی ضد یخ بسیار مهم است. اینجا ضد یخ اسیدی کاملاً برتری دارد. افزودنیهای آلی OAT تا دمای ۱۳۵–۱۴۰ درجه نقطه جوش را حفظ میکنند و تقریباً هیچگاه تجزیه نمیشوند، در حالی که ضد یخ روغنی بعد از ۲–۳ سال در این گرما شروع به تشکیل رسوب اسیدی و کاهش نقطه جوش میکند. تجربه رانندگان جنوب کشور نشان میدهد خودروهایی که با ضد یخ قرمز OAT پر شدهاند حتی در ترافیک سنگین تابستان اهواز کمتر جوش میآورند و واترپمپ آنها دیرتر خراب میشود.
مناطق معتدل و متغیر مثل تهران، اصفهان و شیراز
در این شهرها که زمستان تا منفی ۱۵ و تابستان تا مثبت ۴۳ درجه میرسد، هر دو نوع ضد یخ کار میکنند، اما اگر خودروی شما جدید است و کارخانه ضد یخ قرمز ریخته، بهتر است همان را ادامه دهید. اگر خودروی قدیمی دارید و هر دو سال یکبار ضد یخ عوض میکنید، ضد یخ سبز هم کاملاً جواب میدهد. نکته مهم این است که در تهران به خاطر ترافیک سنگین و استاپ-استارت زیاد، رسوبگذاری ضد یخ روغنی بعد از ۲ سال مشهود میشود و بسیاری از رانندگان مجبور میشوند زودتر از موعد آن را تعویض کنند.
تجربه واقعی رانندگان ایرانی و توصیههای مکانیکهای حرفهای
بعد از سالها بحث در انجمنهای خودرویی، گروههای تلگرامی و کانالهای مکانیکی، یک سری نتایج عملی و تجربیات میدانی به دست آمده که گاهی با اطلاعات کتابچهای سازندگان متفاوت است.
تجربه رانندگان تاکسی و مسافرکشهای بینشهری
تاکسیهای پژو ۴۰۵ و سمند EF7 قدیمی که روزانه ۵۰۰–۸۰۰ کیلومتر کار میکنند، اکثراً با ضد یخ سبز روغنی کار میکنند و تا ۱۲۰–۱۵۰ هزار کیلومتر بدون باز کردن سرسیلندر پیش میروند. دلیلش این است که این رانندگان هر ۱۸–۲۴ ماه یکبار ضد یخ را کامل عوض میکنند و چون سیلیکات سریع محافظت میکند، حتی با آب معمولی هم واشر سرسیلندر کمتر میسوزد. در مقابل، تعداد زیادی از رانندگان تارا و دنا پلاس که از اول با ضد یخ قرمز کار کردهاند تا ۳۰۰–۴۰۰ هزار کیلومتر بدون مشکل جدی پیش رفتهاند و فقط هر ۵–۶ سال یکبار ضد یخ عوض کردهاند.
هشدار مکانیکهای متخصص سیستم خنککننده
بیشتر مکانیکهایی که بیش از ۲۰ سال سابقه دارند و رادیاتورسازی میکنند، میگویند بزرگترین علت خرابی واترپمپ و گرفتگی رادیاتور در ۵ سال اخیر، مخلوط کردن ضد یخ سبز و قرمز توسط راننده یا تعمیرکار بیتجربه است. رسوب ژلهای قهوهایرنگ که در این مخلوط ایجاد میشود، حتی با شستشوی چندباره هم کاملاً تمیز نمیشود و مجبور به تعویض رادیاتور و واترپمپ میشوید.
توصیه نهایی مکانیکهای نسل جدید
مکانیکهایی که با خودروهای چینی و فرانسوی جدید کار میکنند، یک قانون طلایی دارند: «اگر ماشین از کارخانه با ضد یخ قرمز یا نارنجی آمده، تا آخر عمرش فقط قرمز بریزید، حتی اگر ۱۰ سال بگذرد. اگر با سبز آمده، تا وقتی سرسیلندر باز نشده همان سبز را هر دو سال عوض کنید.» آنها معتقدند تنها استثنا خودروهای ایرانخودرو با موتور TU5 جدید (۲۰۷، پارس TU5، تارا) است که بعضی سریها با سبز و بعضی با قرمز از کارخانه بیرون آمدهاند؛ در این موارد حتماً رنگ داخل مخزن را چک کنید و همان را ادامه دهید.
در نهایت، هیچکدام از این دو نوع «بهترِ مطلق» نیستند؛ هر کدام برای شرایط و خودرویی که طراحی شدهاند، بهترین عملکرد را دارند. انتخاب اشتباه نه تنها پولتان را هدر میدهد، بلکه میتواند هزینه تعمیر چند ده میلیونی روی دستتان بگذارد.
۱۰ پرسش متداول درباره ضد یخ روغنی و اسیدی
-
ضد یخ سبز روغنی است یا اسیدی؟
ضد یخ سبز تقریباً همیشه از نوع روغنی (IAT) با پایه معدنی و حاوی سیلیکات و فسفات است و برای خودروهای قدیمیتر مناسب است.
-
ضد یخ قرمز کدام نوع است؟
ضد یخ قرمز، نارنجی، صورتی یا بنفش معمولاً از نوع اسیدی (OAT یا HOAT) و بدون سیلیکات است و برای خودروهای جدیدتر طراحی شده.
-
میتوانم ضد یخ سبز را با قرمز مخلوط کنم؟
هرگز! مخلوط کردن این دو باعث تشکیل رسوب ژلهای قهوهای، گرفتگی رادیاتور و خرابی سریع واترپمپ میشود.
-
چطور بفهمم ماشینم چه ضد یخی میخواهد؟
اولین و مطمئنترین راه نگاه کردن به دفترچه راهنمای خودرو یا برچسب روی مخزن انبساط است. اگر نبود، رنگ ضد یخ فابریک داخل مخزن را ببینید و همان را ادامه دهید.
-
ضد یخ روغنی برای پراید و پژو ۴۰۵ بهتر است یا اسیدی؟
برای پراید، پژو ۴۰۵، سمند EF7 قدیمی و اکثر خودروهای قبل از ۱۳۹۶ قطعاً ضد یخ روغنی (سبز یا آبی) مناسبتر و ایمنتر است.
-
دنا پلاس و تارا چه ضد یخی میخواهند؟
دنا پلاس، دنا پلاس توربو، تارا، شاهین و اکثر خودروهای ایرانخودرو و سایپا بعد از سال ۱۳۹۷ با ضد یخ قرمز اسیدی از کارخانه پر میشوند و باید همان را استفاده کنید.
-
چرا ضد یخ اسیدی گرانتر است؟
چون طول عمرش ۵ تا ۱۰ سال است، افزودنیهای آلی پیشرفته دارد و تقریباً رسوب نمیزند؛ در بلندمدت بهصرفهتر است.
-
هر چند وقت یکبار باید ضد یخ روغنی را عوض کنم؟
حداکثر هر ۲ سال یا ۵۰–۶۰ هزار کیلومتر. اگر رنگش قهوهای شده یا کدر است زودتر تعویض کنید.
-
ضد یخ اسیدی تا کی نیازی به تعویض ندارد؟
در شرایط ایدهآل تا ۵–۷ سال یا ۳۰۰ هزار کیلومتر، اما در ایران به دلیل گرما و کیفیت آب بهتر است هر ۴–۵ سال چک شود.
-
اگر به اشتباه ضد یخ اشتباه ریختم چه کار کنم؟
فوراً سیستم خنککننده را کاملاً خالی کنید، با آب مقطر چند بار بشویید و سپس ضد یخ درست بریزید. اگر رسوب ایجاد شده باشد ممکن است نیاز به تعویض رادیاتور و واترپمپ باشد.
ممنون که تا پایان مقاله”ضد یخ روغنی بهتر است یا اسیدی؟” با ما همراه بودید.
بیشتر بخوانید:
- از کجا بفهمیم ضد یخ ماشین کافی است؟
- آیا ضدیخ تاریخ انقضا دارد؟
- آیا ضد یخ کاسپین اسیدی است یا روغنی؟
- از کجا بفهمیم ضد یخ روغنی است یا اسیدی؟
- از کجا بفهمیم ضد یخ خراب است؟
- اگر ضد یخ نریزیم چی میشه؟
- اگر ضد یخ بریزیم چی میشه؟
- بهترین ضد یخ بازار کدام است؟
- بهترین ضد یخ روغنی برای پراید کدام است؟
- بهترین ضد یخ برای پراید کدام است؟
- بهترین ضد یخ خارجی کدام است؟
- بهترین ضد یخ برای سمند EF7 کدام است؟
- بهترین ضد یخ برای پژو پارس کدام است؟
- بهترین ضد یخ برای تیبا کدام است؟
- بهترین ضد یخ برای 206 تیپ 2 و تیپ 5 کدام است؟
- بهترین ضد یخ برای کوییک کدام است؟
