حجم روغن گیربکس کوییک اتومات چقدر است؟

خواندن این مطلب 9 دقیقه زمان میبرد

حجم روغن گیربکس کوییک اتومات چقدر است؟، گیربکس CVT کوییک اتوماتیک، که بر پایه فناوری شرکت پانچ بلژیک ساخته شده، یکی از اجزای کلیدی این خودرو محسوب می‌شود و عملکرد نرم، مصرف سوخت بهینه و رانندگی راحت در شهر را به همراه دارد. با این حال، این نوع گیربکس نسبت به گیربکس‌های اتوماتیک معمولی حساسیت بسیار بیشتری به کیفیت، سطح و زمان تعویض روغن نشان می‌دهد.

حجم دقیق روغن گیربکس نه تنها برای حفظ عملکرد صحیح ضروری است، بلکه کمبود یا اضافه بودن آن می‌تواند منجر به مشکلات جدی مانند لغزش تسمه فولادی، افزایش دمای بیش از حد، لرزش در حرکت، تأخیر در پاسخگویی یا حتی آسیب به قطعات داخلی مانند پولی‌ها، تورک کانورتر و شیرهای هیدرولیکی شود.

دفترچه راهنمای رسمی خودرو کوییک اتوماتیک ظرفیت اسمی را ۴.۲۸ لیتر اعلام کرده، اما در عمل و هنگام سرویس، این عدد با توجه به روش تخلیه و چک سطح، کمی متفاوت ظاهر می‌شود و اغلب مالکان با مقادیری مانند ۴.۵ لیتر یا بیشتر مواجه می‌شوند. درک دقیق این حجم، روش صحیح چک کردن سطح در دمای کاری، تفاوت بین تعویض ساده و کامل، و علائم کمبود یا اضافه بودن روغن، از مهم‌ترین نکات نگهداری این خودرو است.

بسیاری از تعمیرات گران‌قیمت گیربکس CVT در ایران به دلیل عدم توجه به این جزئیات رخ می‌دهد؛ در حالی که با رعایت استانداردهای کارخانه‌ای و چک دوره‌ای، می‌توان عمر مفید این گیربکس را به طور قابل توجهی افزایش داد و از رانندگی بدون نگرانی لذت برد. این مقاله به بررسی دقیق حجم روغن، روش‌های اندازه‌گیری، تفاوت‌های عملی در سرویس و نکات کلیدی نگهداری می‌پردازد تا مالکان کوییک اتوماتیک بتوانند با آگاهی کامل از این بخش حساس خودرو مراقبت کنند و از هزینه‌های غیرمنتظره جلوگیری نمایند.

فهرست مطالب:

حجم روغن گیربکس کوییک اتومات چقدر است؟
روش دقیق چک کردن سطح روغن گیربکس CVT کوییک اتوماتیک
تفاوت حجم روغن در تعویض ساده و تعویض کامل گیربکس CVT کوییک

حجم روغن گیربکس کوییک اتومات چقدر است؟

حجم روغن گیربکس کوییک اتوماتیک (که از گیربکس CVT ساخت شرکت پانچ بلژیک استفاده می‌کند) یکی از موضوعات مهم برای مالکان این خودرو است، زیرا CVT نسبت به گیربکس‌های اتوماتیک سنتی حساس‌تر به سطح و کیفیت روغن است. کمبود یا بیش از حد بودن روغن می‌تواند باعث لغزش تسمه، داغ کردن بیش از حد، تأخیر در تعویض مجازی دنده‌ها، لرزش یا حتی آسیب جدی به قطعات داخلی شود.

طبق اطلاعات رسمی دفترچه راهنمای خودرو کوییک اتوماتیک (و مدل‌های مشابه مانند کوییک پلاس اتومات)، حجم استاندارد روغن گیربکس CVT حدود ۴.۲۸ لیتر است. این عدد به عنوان ظرفیت اسمی یا حجم دقیق سیستم در شرایط کارخانه‌ای ذکر می‌شود و معمولاً برای چک کردن سطح روغن در دمای کاری (حدود ۶۰ درجه سانتی‌گراد) و با روش سرریز (overflow) اندازه‌گیری می‌شود.

در راهنمای تعمیرات و سرویس سایپا (که برای گیربکس ۲۱۲ CVT منتشر شده)، تأکید شده که سطح روغن باید با باز کردن درپوش شاخص (dipstick) در حالی که موتور در حالت P و دور آرام کار می‌کند، چک شود. روغن باید به صورت سرریز کم (حداقل ۰.۳۳۵ لیتر و حداکثر ۰.۶۶۵ لیتر از حد مجاز) خارج شود تا سطح دقیق باشد. این روش نشان می‌دهد که حجم واقعی سیستم کمی بیشتر از ۴.۲۸ لیتر است، اما مقدار شارژ اولیه یا تعویض بر اساس همین عدد تنظیم می‌شود.

در عمل، هنگام تخلیه کامل (مثلاً در زمان تعمیر اساسی یا تعویض فیلتر داخلی اگر ممکن باشد)، مقدار روغن خارج‌شده معمولاً حدود ۴.۵ لیتر است. این تفاوت حدود ۰.۲–۰.۳ لیتر به دلیل باقی ماندن روغن در کانال‌ها، مبدل گشتاور (تورک کانورتر)، رادیاتور روغن و قسمت‌های دور از دسترس است. بنابراین، برای یک تعویض ساده (تخلیه از پیچ تخلیه و پر کردن مجدد بدون شستشو)، اغلب ۴.۵ لیتر روغن نیاز است تا سطح به حد مطلوب برسد.

اگر تعمیرکار بخواهد تعویض کامل‌تر انجام دهد (با شستشوی مدار، تعویض فیلتر داخلی اگر قابل دسترسی باشد یا رانندگی چرخه‌ای برای گردش روغن)، ممکن است تا ۵ تا ۶ لیتر روغن مصرف شود. این مقدار بیشتر به دلیل پر کردن مجدد مدار پس از تخلیه اولیه و جبران حجم باقی‌مانده در رادیاتور و شیلنگ‌ها است. بسیاری از مراکز تخصصی گیربکس CVT توصیه می‌کنند برای اطمینان از سطح دقیق، همیشه ۵–۵.۵ لیتر تهیه کنید و مرحله به مرحله (با چک کردن سطح در دمای کاری) اضافه نمایید تا از overfill یا underfill جلوگیری شود.

نکات کلیدی در مورد حجم و مدیریت روغن CVT کوییک:

روش چک سطح روغن بسیار حساس است: خودرو باید در سطح صاف، موتور روشن در حالت P، دمای روغن حدود ۶۰ درجه (پس از رانندگی کوتاه)، ترمز دستی کشیده و دسته دنده در P باشد. درپوش شاخص را باز کنید و اگر روغن سرریز شود (به مقدار کم)، سطح درست است. اگر کمتر یا بیشتر باشد، باید تنظیم شود.
روغن مناسب فقط باید از نوع CVT Fluid مخصوص (مانند CVT NS-3 یا معادل‌های تأییدشده مانند موبیس CVT، ادینول CVT یا مشابه) استفاده شود. روغن ATF معمولی (مانند Dexron) برای این گیربکس مناسب نیست و باعث آسیب می‌شود.
زمان تعویض طبق توصیه سایپا معمولاً هر ۴۵–۶۰ هزار کیلومتر یا ۲–۳ سال است، اما در شرایط سخت (ترافیک سنگین، گرمای زیاد، رانندگی کوهستانی) بهتر است زودتر (۳۰–۴۰ هزار) تعویض شود. روغن CVT تاریخ انقضا دارد و حتی بدون کیلومتر زیاد، پس از چند سال خاصیت خود را از دست می‌دهد.
علائم کمبود روغن شامل تأخیر در حرکت اولیه، لرزش هنگام شتاب، صدای زوزه یا گرم شدن بیش از حد گیربکس است. بیش از حد بودن روغن هم باعث کف کردن، نشتی از ونت و آسیب به سیل‌ها می‌شود.

در نهایت، حجم دقیق ۴.۲۸ لیتر طبق دفترچه، اما در تعویض واقعی ۴.۵ لیتر برای تخلیه معمولی و تا ۶ لیتر برای روش کامل‌تر، رایج‌ترین اعداد گزارش‌شده توسط مالکان و تعمیرکاران است. همیشه سطح را پس از تعویض چک کنید و از متخصص آشنا به CVT پانچ استفاده نمایید تا از آسیب‌های گران جلوگیری شود. نگهداری صحیح روغن گیربکس CVT کوییک، یکی از عوامل اصلی دوام طولانی این گیربکس در شرایط ایرانی است.

روش دقیق چک کردن سطح روغن گیربکس CVT کوییک اتوماتیک

گیربکس CVT کوییک (مدل ۲۱۲ ساخت پانچ) یکی از حساس‌ترین بخش‌های این خودرو به سطح و کیفیت روغن است. برخلاف گیربکس‌های اتوماتیک سنتی که ممکن است با اختلاف چند دهم لیتر مشکلی ایجاد نشود، در CVT حتی تفاوت کوچک در سطح روغن می‌تواند منجر به لغزش تسمه، افزایش دما، لرزش در حرکت یا آسیب به قطعات هیدرولیکی شود. بنابراین، چک کردن سطح روغن نه تنها یک کار دوره‌ای است، بلکه باید با دقت و طبق پروتکل کارخانه‌ای انجام گیرد تا عملکرد گیربکس حفظ شود.

روش استاندارد چک سطح روغن بر اساس راهنمای تعمیرات و سرویس سایپا برای گیربکس CVT کوییک به شرح زیر است. ابتدا خودرو باید در سطح کاملاً صاف پارک شود تا هیچ شیبی بر جریان روغن تأثیر نگذارد. ترمز دستی کاملاً کشیده شده و دسته دنده در حالت P قرار گیرد. موتور باید روشن باشد و در دور آرام (Idle) کار کند، زیرا پمپ روغن گیربکس تنها با گردش موتور فعال است و روغن در مدار گردش می‌کند. دمای روغن گیربکس باید به حدود ۶۰ درجه سانتی‌گراد رسیده باشد؛ این دما معمولاً پس از ۱۰–۱۵ دقیقه رانندگی معمولی یا چند دقیقه درجا با دنده درگیر به دست می‌آید. اگر دما کمتر یا بیشتر باشد، سطح خوانده‌شده دقیق نخواهد بود.

پس از رسیدن به دمای مناسب، درپوش شاخص روغن (dipstick) که معمولاً در بالای گیربکس قرار دارد، باز می‌شود. این شاخص دارای دو نشانه حداقل و حداکثر است. در حالی که موتور همچنان در حال کار است، روغن باید به صورت سرریز کم از لوله شاخص خارج شود.

مقدار مجاز سرریز بین حداقل ۰.۳۳۵ لیتر و حداکثر ۰.۶۶۵ لیتر است. اگر روغن سرریز نشود یا خیلی کم باشد، نشان‌دهنده کمبود روغن است و باید مقدار کمی (حدود ۰.۳–۰.۵ لیتر) اضافه شود، سپس دوباره چک گردد. اگر سرریز بیش از حد مجاز باشد، روغن زیاد است و باید مقداری تخلیه شود تا در محدوده مجاز قرار گیرد. پس از تنظیم، درپوش شاخص با گشتاور مشخص (معمولاً ۱۸–۲۴ نیوتن‌متر) بسته می‌شود تا نشتی ایجاد نشود.

این روش سرریز (overflow method) دقیق‌ترین راه برای CVT است، زیرا حجم روغن در گیربکس‌های متغیر پیوسته تحت تأثیر دما و گردش تغییر می‌کند. چک کردن در حالت سرد یا موتور خاموش منجر به خوانش اشتباه می‌شود و اغلب باعث overfill یا underfill ناخواسته می‌گردد. علاوه بر سطح، رنگ و بوی روغن نیز مهم است؛ روغن سالم CVT معمولاً زرد روشن یا شفاف است و بوی سوختگی یا سوختن ندارد. اگر روغن تیره، سیاه یا دارای ذرات فلزی باشد، نشانه آلودگی یا فرسودگی است و نیاز به تعویض کامل دارد.

اهمیت این چک دوره‌ای در جلوگیری از مشکلات رایج CVT مانند تأخیر در حرکت اولیه، صدای زوزه، گرم شدن بیش از حد یا کد خطاهای TCU (مانند P0710 مربوط به سنسور دما) نهفته است. مالکان باید هر ۱۰–۱۵ هزار کیلومتر یا هر شش ماه یک بار سطح را چک کنند، حتی اگر تعویض روغن انجام نشده باشد، زیرا نشتی کوچک از ونت، رادیاتور یا شیلنگ‌ها می‌تواند به تدریج سطح را پایین بیاورد.

در شرایط رانندگی سخت مانند ترافیک سنگین تهران یا جاده‌های کوهستانی، این چک باید مکررتر باشد. رعایت دقیق این روش، عمر مفید گیربکس را به طور قابل توجهی افزایش می‌دهد و از تعمیرات گران‌قیمت جلوگیری می‌کند.

تفاوت حجم روغن در تعویض ساده و تعویض کامل گیربکس CVT کوییک

حجم روغن گیربکس CVT کوییک اتوماتیک بسته به نوع سرویس (تعویض ساده یا کامل) متفاوت است و درک این تفاوت برای جلوگیری از مشکلات رایج ضروری است. طبق اطلاعات رسمی دفترچه و راهنمای سرویس سایپا، ظرفیت اسمی سیستم حدود ۴.۲۸ لیتر است؛ این عدد نشان‌دهنده حجم دقیق روغن در شرایط کارخانه‌ای و با روش اندازه‌گیری استاندارد است. اما در عمل، هنگام تعویض، حجم واقعی مصرفی تغییر می‌کند زیرا بخشی از روغن همیشه در قطعات دور از دسترس باقی می‌ماند.

در تعویض ساده (drain and fill)، که رایج‌ترین روش است، فقط روغن از پیچ تخلیه پایین گیربکس خارج می‌شود. در این حالت معمولاً حدود ۴.۵ لیتر روغن تخلیه می‌گردد و برای پر کردن مجدد به همان مقدار یا کمی بیشتر نیاز است. تفاوت ۰.۲–۰.۳ لیتر به دلیل باقی ماندن روغن در تورک کانورتر، کانال‌های داخلی، رادیاتور خنک‌کننده روغن و شیلنگ‌های مدار است. این روش سریع است و برای سرویس دوره‌ای مناسب است، اما تنها حدود ۶۰–۷۰ درصد روغن قدیمی را جایگزین می‌کند و بخشی از آلودگی‌ها باقی می‌ماند.

برای تعویض کامل‌تر (flush یا circulation method)، که با دستگاه تعویض روغن اتوماتیک یا رانندگی چرخه‌ای انجام می‌شود، حجم بیشتری نیاز است. در این روش، روغن قدیمی با فشار از مدار خارج شده و روغن جدید جایگزین می‌گردد. معمولاً ۵ تا ۶ لیتر روغن مصرف می‌شود تا کل سیستم (شامل رادیاتور، تورک کانورتر و خطوط) کاملاً شستشو شود. این حجم بالاتر به دلیل گردش مداوم روغن در حین فرآیند و جبران حجم باقی‌مانده است. تعویض کامل مؤثرتر آلودگی‌ها را حذف می‌کند و خاصیت روان‌کاری روغن جدید را به حداکثر می‌رساند، به‌خصوص اگر روغن قبلی تیره یا سوخته باشد.

تفاوت این دو روش در تأثیر بر عمر گیربکس قابل توجه است. تعویض ساده برای فواصل منظم کافی است، اما در شرایط سخت یا پس از کیلومترهای بالا، تعویض کامل توصیه می‌شود تا از تجمع رسوبات در فیلتر داخلی یا شیرهای هیدرولیکی جلوگیری شود. مهم است که پس از هر تعویض، سطح روغن دقیقاً با روش سرریز در دمای ۶۰ درجه چک شود؛ اضافه کردن بیش از حد باعث کف کردن روغن و نشتی از ونت می‌شود، در حالی که کمبود منجر به لغزش تسمه و آسیب به پولی‌ها می‌گردد.

در نهایت، انتخاب روش تعویض باید بر اساس وضعیت روغن فعلی، کیلومتر طی‌شده و شرایط رانندگی باشد. تعویض ساده برای نگهداری روزمره مناسب است، اما تعویض کامل هر چند سرویس یک بار، سلامت طولانی‌مدت گیربکس CVT را تضمین می‌کند و عملکرد نرم‌تر، پاسخگویی بهتر و کاهش احتمال کد خطاها را به همراه دارد. رعایت این تفاوت‌ها، یکی از کلیدی‌ترین نکات نگهداری کوییک اتوماتیک در شرایط واقعی ایران است.