سنسور اکسیژن پراید کجا قرار دارد؟

سنسور اکسیژن پراید کدام قسمت است؟

خواندن این مطلب 9 دقیقه زمان میبرد

سنسور اکسیژن پراید کجا قرار دارد؟، سنسور اکسیژن یا همان سنسور O2 یکی از قطعات کلیدی در سیستم مدیریت موتور خودروهای انژکتوری امروزی است که نقش مهمی در بهینه‌سازی عملکرد موتور، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلایندگی ایفا می‌کند. در خودرو پراید که یکی از پرفروش‌ترین خودروهای داخلی ایران است، این سنسور به‌خصوص از مدل‌های یورو ۴ به بعد اهمیت دوچندان پیدا کرده است.

پراید با موتور ساده و کم‌حجم خود، برای رعایت استانداردهای آلایندگی و کارایی بهتر، به سنسور اکسیژن وابسته است تا ECU بتواند نسبت دقیق سوخت و هوا را تنظیم کند. سنسور اکسیژن با اندازه‌گیری میزان اکسیژن باقی‌مانده در گازهای خروجی اگزوز، اطلاعات حیاتی را به کامپیوتر خودرو ارسال می‌کند تا احتراق بهینه انجام شود، مصرف بنزین کاهش یابد و آلاینده‌های مضر مانند CO و HC به حداقل برسند.

در مدل‌های قدیمی‌تر پراید اغلب فقط یک سنسور (بالادست یا قبل از کاتالیزور) وجود داشت، اما در نسخه‌های جدیدتر یورو ۴، سنسور دوم (پایین‌دست یا بعد از کاتالیزور) نیز اضافه شد تا کارایی کاتالیزور نظارت شود. خرابی این سنسور یکی از شایع‌ترین دلایل روشن شدن چراغ چک، افزایش مصرف سوخت، افت قدرت موتور و رد شدن در معاینه فنی است.

شناخت دقیق مکان، علائم خرابی، روش‌های تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن در پراید به رانندگان کمک می‌کند تا مشکلات را زودتر تشخیص دهند و از آسیب‌های بعدی به موتور و سیستم اگزوز جلوگیری کنند. این مقاله به‌طور جامع به بررسی مکان دقیق سنسورها در پراید، نشانه‌های خرابی، نحوه تست و عیب‌یابی می‌پردازد تا اطلاعات کاربردی و کاملی در اختیار علاقه‌مندان و مالکان این خودرو قرار دهد و به حفظ عملکرد بهینه و اقتصادی پراید کمک کند.

فهرست مطالب:

سنسور اکسیژن پراید کجا قرار دارد؟
علائم خرابی سنسور اکسیژن در پراید
نحوه تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن پراید

سنسور اکسیژن پراید کجا قرار دارد؟

در خودرو پراید (به‌خصوص مدل‌های یورو ۴ و جدیدتر)، معمولاً دو سنسور اکسیژن وجود دارد که هر کدام نقش متفاوتی در کنترل احتراق و کاهش آلایندگی ایفا می‌کنند. این سنسورها به نام‌های سنسور اکسیژن بالا (قبل از کاتالیزور یا سنسور بالادست) و سنسور اکسیژن پایین (بعد از کاتالیزور یا سنسور پایین‌دست) شناخته می‌شوند.

سنسور اکسیژن بالا (قبل از کاتالیزور – سنسور اصلی یا بالادست)

مکان دقیق: این سنسور مستقیماً روی منیفولد دود خروجی (همان لوله چدنی خروجی اگزوز از سرسیلندر) نصب شده است. در پراید، منیفولد دود معمولاً در سمت راست موتور (از دید راننده) قرار دارد.
نحوه مشاهده و دسترسی: کافی است کاپوت را باز کنید. در قسمت جلوی موتور، دقیقاً پشت رادیاتور و در پایین موتور، لوله‌های چدنی منیفولد خروجی دود را می‌بینید. سنسور اکسیژن بالا با یک پیچ رزوه‌دار (معمولاً سایز ۲۲ میلی‌متر) روی این منیفولد پیچ شده است. اغلب تعمیرکاران با آچار مخصوص سنسور اکسیژن (آچار ۲۲) آن را باز می‌کنند. در بسیاری از ویدیوهای آموزشی، وقتی تعمیرکار می‌گوید «حالا با آچار ۲۲ می‌رویم سراغ سنسور»، دقیقاً به همین قطعه اشاره دارد.
سوکت اتصال: سوکت این سنسور معمولاً در نزدیکی کویل جرقه‌زنی، بدنه موتور یا کنار منیفولد قرار دارد. در مدل‌های یورو ۴ پراید، سوکت اغلب طوسی یا مشکی است (بسته به سال تولید و سری ساخت ممکن است متفاوت باشد). سیم‌کشی از سنسور به سمت بالا می‌آید و به سوکت متصل می‌شود که دسترسی به آن نسبتاً آسان است.
وظیفه اصلی: این سنسور میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی موتور را قبل از ورود به کاتالیزور اندازه‌گیری می‌کند و اطلاعات را به ECU (کامپیوتر خودرو) می‌فرستد تا نسبت سوخت و هوا را بهینه تنظیم کند. خرابی این سنسور مستقیماً باعث افزایش مصرف سوخت، ریپ زدن موتور، کاهش شتاب و روشن شدن چراغ چک می‌شود.

سنسور اکسیژن پایین (بعد از کاتالیزور – مخصوص مدل‌های یورو ۴ و بالاتر)

مکان دقیق: این سنسور در زیر خودرو و روی لوله اگزوز، دقیقاً بعد از کپسول کاتالیزور (مبدل کاتالیستی) نصب شده است. در پرایدهای یورو ۴، کاتالیزور معمولاً در فاصله کمی بعد از منیفولد و زیر کف خودرو (نزدیک وسط یا کمی جلوتر) قرار دارد و سنسور دوم بلافاصله پس از آن روی لوله اگزوز پیچ شده است.
نحوه مشاهده و دسترسی: برای دیدن این سنسور باید زیر خودرو بروید (ترجیحاً روی چاله یا با جک). تعمیرکار معمولاً با انگشت یا ابزار به محل دقیق آن در زیر ماشین اشاره می‌کند. این سنسور هم با آچار ۲۲ باز و بسته می‌شود، اما دسترسی به آن سخت‌تر است و اغلب نیاز به باز کردن حرارت‌گیر اگزوز یا کار در فضای محدود دارد.
سوکت اتصال: سوکت این سنسور معمولاً طولانی‌تر است و از زیر خودرو به سمت بالا (نزدیک باک یا کنار شاسی) کشیده شده و به ECU متصل می‌شود. در برخی مدل‌ها سوکت متفاوت (مثلاً مشکی یا طوسی) دارد.
وظیفه اصلی: سنسور پایین عملکرد کاتالیزور را بررسی می‌کند. اگر کاتالیزور سالم باشد، میزان اکسیژن بعد از آن باید بسیار کم و پایدار باشد. ECU با مقایسه سیگنال سنسور بالا و پایین، کارایی کاتالیزور را چک می‌کند. خرابی این سنسور معمولاً باعث روشن شدن چراغ چک، رد شدن معاینه فنی و گاهی افت جزئی شتاب می‌شود، اما تأثیر آن روی مصرف سوخت و قدرت موتور کمتر از سنسور بالادست است.

نکات مهم در پراید یورو ۴

پرایدهای قدیمی‌تر (قبل از یورو ۴) اغلب فقط یک سنسور (بالادست) داشتند، اما از حدود مدل‌های ۹۵–۹۶ به بعد (یورو ۴)، سنسور دوم اجباری شد تا استاندارد آلایندگی رعایت شود.
برای تعویض هر دو سنسور معمولاً از آچار مخصوص سنسور اکسیژن (آچار استوانه‌ای ۲۲) استفاده می‌شود. بهتر است موتور سرد باشد تا از سوختگی جلوگیری شود.
در بسیاری از موارد، تعمیرکاران برای دسترسی راحت‌تر به سنسور بالا، ابتدا لوله‌های متصل به منیفولد یا حتی درپوش‌های اطراف را باز می‌کنند.
اگر چراغ چک روشن است و کد خطا به سنسور اکسیژن اشاره دارد، ابتدا با دستگاه دیاگ مشخص کنید کدام سنسور (Bank 1 Sensor 1 یا Bank 1 Sensor 2) مشکل دارد.

در مجموع، پیدا کردن سنسور اکسیژن در پراید کار سختی نیست؛ سنسور بالا از بالای موتور و پشت رادیاتور کاملاً قابل مشاهده است و سنسور پایین فقط نیاز به نگاه زیر خودرو دارد. شناخت دقیق مکان این دو سنسور به شما کمک می‌کند در زمان عیب‌یابی یا تعویض، سریع‌تر عمل کنید و از هزینه‌های اضافی جلوگیری نمایید.

علائم خرابی سنسور اکسیژن در پراید

خرابی سنسور اکسیژن یکی از مشکلات رایج در خودروهای پراید، به‌خصوص مدل‌های یورو ۴ و بالاتر است که مستقیماً بر عملکرد موتور، مصرف سوخت و سطح آلایندگی تأثیر می‌گذارد. این سنسور که اطلاعات حیاتی را به ECU ارسال می‌کند، وقتی عملکرد خود را از دست می‌دهد، ECU قادر به تنظیم دقیق نسبت سوخت و هوا نیست و در نتیجه موتور در شرایط غیربهینه کار می‌کند.

یکی از بارزترین نشانه‌های خرابی، روشن شدن چراغ چک موتور (Check Engine) روی داشبورد است. این چراغ معمولاً اولین هشداری است که ECU از طریق کدهای خطا مانند P0130، P0131، P0132 یا P0135 (برای گرمکن) ثبت می‌کند و نشان‌دهنده مشکل در مدار سنسور یا سیگنال نادرست آن است. بدون رفع این مشکل، خودرو ممکن است در معاینه فنی رد شود زیرا سطح آلایندگی افزایش می‌یابد.

یکی دیگر از علائم مهم، افزایش قابل توجه مصرف سوخت است. سنسور اکسیژن سالم به ECU کمک می‌کند تا مخلوط سوخت و هوا را نزدیک به نسبت استوکیومتری (۱۴.۷ به ۱) نگه دارد. وقتی سنسور خراب شود و سیگنال غلط ارسال کند، ECU اغلب مخلوط را غلیظ‌تر (سوخت بیشتر) در نظر می‌گیرد تا از آسیب موتور جلوگیری کند؛ این امر منجر به پاشش سوخت اضافی می‌شود و مصرف بنزین به‌طور محسوس بالا می‌رود. در پراید، این افزایش گاهی تا ۲۰-۳۰ درصد گزارش شده و رانندگان متوجه می‌شوند که باک زودتر خالی می‌شود، حتی در مسیرهای شهری معمولی.

کاهش شتاب و قدرت موتور نیز از نشانه‌های شایع است. موتور پراید که ذاتاً قدرت محدودی دارد، وقتی نسبت سوخت و هوا به‌درستی تنظیم نشود، احتراق ناقص رخ می‌دهد. این احتراق ناقص باعث می‌شود گشتاور و قدرت خروجی کاهش یابد، به‌خصوص در دورهای پایین و هنگام سبقت یا حرکت در سربالایی. خودرو احساس سنگینی می‌کند، گازخوردن آن کند است و گاهی در دنده‌های پایین کشش کافی ندارد. این مشکل در مدل‌های یورو ۴ که سنسور دوم نیز دارند، می‌تواند پیچیده‌تر شود زیرا ECU علاوه بر تنظیم سوخت، کارایی کاتالیزور را نیز چک می‌کند و اگر سنسور پایین مشکل داشته باشد، قدرت کلی موتور تحت تأثیر قرار می‌گیرد.

ریپ زدن یا لرزش موتور، به‌ویژه در حالت درجا یا دور آرام، نشانه دیگری است. وقتی سنسور اکسیژن اطلاعات نادرست می‌دهد، ECU نمی‌تواند تزریق سوخت را دقیق تنظیم کند و احتراق در سیلندرها نامتوازن می‌شود. این امر باعث لرزش، صدای غیرعادی موتور و گاهی افت و خیز دور موتور (بین ۷۰۰ تا ۱۲۰۰ دور) می‌گردد. در برخی موارد، موتور در حالت سرد بد کار می‌کند و پس از گرم شدن کمی بهتر می‌شود، اما مشکل کاملاً رفع نمی‌گردد.

خروج دود سیاه یا بوی بنزین خام از اگزوز نیز مشاهده می‌شود. دود سیاه نشان‌دهنده سوخت غلیظ (احتراق ناقص) است و بوی بنزین خام به معنای سوخت‌سوزی نشده است که از لوله اگزوز خارج می‌شود. این وضعیت نه تنها آلایندگی را افزایش می‌دهد، بلکه می‌تواند به مرور به شمع‌ها، کاتالیزور و حتی سنسور دوم آسیب برساند. در پرایدهای قدیمی‌تر که فقط سنسور بالادست دارند، این علائم شدیدتر ظاهر می‌شوند، اما در مدل‌های یورو ۴، خرابی سنسور پایین اغلب با افزایش آلایندگی CO و HC همراه است بدون تأثیر مستقیم زیاد روی مصرف سوخت.

نحوه تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن پراید

تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن در پراید، فرآیندی است که با ابزارهای ساده تا پیشرفته انجام می‌شود و به راننده یا تعمیرکار کمک می‌کند تا بدون تعویض بی‌مورد قطعه، مشکل را شناسایی کند. بهترین و دقیق‌ترین روش، استفاده از دستگاه دیاگ (اسکنر OBD-II) است. در پرایدهای یورو ۴ و بالاتر، درگاه OBD-II معمولاً زیر داشبورد سمت راننده قرار دارد. پس از اتصال دستگاه، وارد بخش پارامترهای زنده (Live Data) شوید و داده‌های سنسور اکسیژن (Bank 1 Sensor 1 برای سنسور بالا و Bank 1 Sensor 2 برای سنسور پایین) را بررسی کنید. در حالت دور آرام و موتور گرم، ولتاژ سنسور بالادست باید به‌سرعت بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت نوسان کند (حدود ۵-۱۰ بار در ثانیه).

اگر ولتاژ ثابت بماند (مثلاً روی ۰.۴-۰.۵ ولت یا نزدیک ۰/۱ ولت)، سنسور خراب است یا گرمکن آن مشکل دارد. برای سنسور پایین، نوسان باید بسیار کمتر و پایدارتر باشد (نزدیک به ۰.۴-۰.۶ ولت) زیرا گازها پس از کاتالیزور تمیز شده‌اند. دستگاه دیاگ همچنین کدهای خطا مانند P0130 (مشکل مدار سنسور ۱)، P0135 (مشکل گرمکن سنسور ۱)، P0140 (مشکل مدار سنسور ۲) یا P0420 (کارایی پایین کاتالیزور) را نشان می‌دهد که مستقیماً به سنسورها مربوط است.

اگر دستگاه دیاگ در دسترس نیست، می‌توان از مولتی‌متر دیجیتال برای تست استفاده کرد. ابتدا موتور را خاموش کنید و سوکت سنسور را جدا نمایید. سنسور اکسیژن معمولاً چهار سیم دارد: دو سیم سفید برای گرمکن (هیتر) و دو سیم دیگر (معمولاً سیاه و خاکستری) برای سیگنال. برای تست گرمکن، مولتی‌متر را روی حالت اهم (Ω) بگذارید و مقاومت بین دو سیم سفید را اندازه بگیرید.

مقاومت سالم معمولاً بین ۳ تا ۱۵ اهم (بسته به دما) است؛ اگر بی‌نهایت یا صفر باشد، گرمکن سوخته است. برای تست سیگنال، مولتی‌متر را روی ولت DC قرار دهید، سیم منفی را به بدنه موتور وصل کنید و سیم مثبت را به پایه سیگنال (معمولاً سیم سیاه) متصل نمایید. موتور را روشن کنید و ولتاژ را بخوانید؛ در دور آرام باید نوسان ۰.۱-۰.۹ ولت را ببینید. اگر نوسان وجود نداشته باشد یا ولتاژ ثابت بماند، سنسور معیوب است.

روش ساده‌تر بدون ابزار، کشیدن سوکت سنسور است. موتور را روشن کنید و سوکت سنسور بالادست را جدا نمایید. اگر موتور بلافاصله بد کار کند، ریپ بزند یا دور موتور افت کند، نشان‌دهنده سالم بودن مدار ECU و مشکل احتمالی در سنسور است (چون ECU به سیگنال وابسته بود). اگر تغییری ایجاد نشود، ممکن است مشکل از جای دیگری مانند سیم‌کشی باشد. برای سنسور پایین، کشیدن سوکت اغلب چراغ چک را روشن می‌کند اما تأثیر کمتری روی عملکرد موتور دارد زیرا نقش آن نظارتی است.

در پراید، توجه به گرمکن سنسور بسیار مهم است زیرا سنسور بدون گرم شدن به دمای کاری (حدود ۳۰۰-۶۰۰ درجه) نمی‌رسد و سیگنال غلط می‌دهد. تست گرمکن با مولتی‌متر یا مشاهده در دیاگ (گرمکن روی/آف) انجام می‌شود. همچنین، بررسی ظاهری سنسور مفید است؛ اگر نوک سنسور سیاه و دوده‌گرفته باشد، نشان‌دهنده مخلوط غلیظ است و اگر سفید یا سبز شده باشد، ممکن است سوخت نامرغوب یا مشکل دیگری وجود داشته باشد.

پرسش‌های متداول

سنسور اکسیژن پراید چه کاری انجام می‌دهد؟

سنسور اکسیژن میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی اگزوز را اندازه‌گیری می‌کند و اطلاعات را به ECU می‌فرستد تا نسبت سوخت و هوا بهینه شود، مصرف سوخت کاهش یابد و آلایندگی کم شود.