سنسور اکسیژن سمند کجا قرار دارد؟

خواندن این مطلب 9 دقیقه زمان میبرد

سنسور اکسیژن سمند کجا قرار دارد؟، سنسور اکسیژن یا سنسور O2 یکی از اجزای حیاتی سیستم مدیریت موتور در خودروهای انژکتوری مانند سمند است که نقش اساسی در بهینه‌سازی احتراق، کاهش مصرف سوخت و کنترل آلایندگی دارد. سمند به عنوان یکی از پرفروش‌ترین سدان‌های داخلی ایران، در نسخه‌های مختلف با موتورهای XU7 (پژو)، EF7 (موتور ملی) و TU5 (در مدل LX) عرضه شده و هر کدام از این موتورها از سنسور اکسیژن برای نظارت بر میزان اکسیژن موجود در گازهای خروجی اگزوز استفاده می‌کنند.

این مقاله به‌طور کامل به بررسی محل دقیق سنسور اکسیژن در مدل‌های مختلف سمند، نشانه‌های خرابی، نحوه تست با ابزارهای دیاگ و مولتی‌متر و نکات مهم عیب‌یابی می‌پردازد تا اطلاعات کاربردی و جامعی در اختیار رانندگان و علاقه‌مندان به تعمیرات خودرو قرار دهد و به نگهداری بهتر این خودرو محبوب کمک کند.

فهرست مطالب:

سنسور اکسیژن سمند کجا قرار دارد؟
علائم خرابی سنسور اکسیژن در سمند
نحوه تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن سمند

سنسور اکسیژن سمند کجا قرار دارد؟

در خودرو سمند که یکی از محبوب‌ترین سدان‌های ایرانی است، سنسور اکسیژن (یا سنسور O2) نقش کلیدی در نظارت بر کیفیت احتراق، تنظیم نسبت سوخت و هوا توسط ECU و کاهش آلایندگی ایفا می‌کند. محل دقیق این سنسور بسته به نوع موتور متفاوت است و سمند در نسخه‌های مختلف با موتورهای XU7 (موتور قدیمی پژو)، EF7 (موتور ملی) و TU5 (در سمند LX) عرضه شده است. شناخت دقیق مکان سنسورها برای عیب‌یابی، تعویض یا سرویس منظم ضروری است زیرا خرابی آن می‌تواند منجر به افزایش مصرف سوخت، افت قدرت، روشن شدن چراغ چک و رد شدن در معاینه فنی شود.

سنسور اکسیژن در سمند EF7 (موتور ملی)

سمند EF7 و مدل‌های مشابه مانند سورن پلاس یا سمند سورن EF7 معمولاً دو سنسور اکسیژن دارند که به ترتیب سنسور بالا (بالادست یا اصلی) و سنسور پایین (پایین‌دست) نامیده می‌شوند. این طراحی برای رعایت استانداردهای آلایندگی یورو ۴ و بالاتر ضروری است.

سنسور اول (بالادست) مستقیماً روی منیفولد اگزوز (خروجی دود از سرسیلندر) نصب شده است. برای مشاهده آن کافی است کاپوت را باز کنید؛ در قسمت جلوی موتور، پایین رادیاتور و نزدیک بلوک موتور، لوله‌های خروجی اگزوز (منیفولد چدنی یا فولادی) را می‌بینید.

سنسور اکسیژن با رزوه ۲۲ میلی‌متری روی این منیفولد پیچ شده و سیم‌کشی آن به سمت بالا یا کنار موتور می‌رود. اغلب تعمیرکاران با آچار مخصوص سنسور (آچار استوانه‌ای ۲۲) آن را باز می‌کنند. سوکت اتصال این سنسور معمولاً در نزدیکی بدنه موتور، نزدیک کویل‌ها یا کنار منیفولد قرار دارد و دسترسی به آن نسبتاً آسان است. این سنسور وظیفه اصلی تنظیم مخلوط سوخت و هوا را بر عهده دارد و سیگنال نوسانی سریع (بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت) تولید می‌کند.

سنسور دوم (پایین‌دست) بعد از کاتالیزور (مبدل کاتالیستی) روی لوله اگزوز نصب می‌شود. برای دسترسی به آن باید زیر خودرو بروید (ترجیحاً روی چاله یا با جک ایمن). کاتالیزور در سمند EF7 معمولاً در فاصله کوتاهی بعد از منیفولد و زیر کف خودرو (نزدیک وسط یا کمی جلوتر) قرار دارد و سنسور دوم بلافاصله پس از آن روی لوله اگزوز پیچ شده است.

این سنسور سیگنال پایدارتری دارد و عملکرد کاتالیزور را چک می‌کند؛ اگر کاتالیزور سالم باشد، نوسان اکسیژن بعد از آن بسیار کم است. سوکت این سنسور طولانی‌تر است و از زیر خودرو به سمت بالا کشیده می‌شود تا به ECU متصل گردد. دسترسی به سنسور پایین سخت‌تر است و اغلب نیاز به باز کردن حرارت‌گیر یا کار در فضای محدود دارد.

سنسور اکسیژن در سمند معمولی با موتور XU7

در سمندهای قدیمی‌تر با موتور XU7 (مشابه پژو ۴۰۵ و پارس)، معمولاً یک یا دو سنسور وجود دارد. سنسور اصلی (بالادست) روی منیفولد اگزوز نصب شده و محل آن مشابه EF7 است؛ از بالای موتور و پشت رادیاتور قابل مشاهده است. در مدل‌های یورو ۴ این موتور، سنسور دوم نیز بعد از کاتالیزور اضافه شده و زیر خودرو قرار می‌گیرد. سوکت‌ها اغلب طوسی یا مشکی هستند و سیم‌کشی به سمت ECU می‌رود.

سنسور اکسیژن در سمند LX با موتور TU5

سمند LX که از موتور TU5 (مشابه پژو ۲۰۶ تیپ ۵) استفاده می‌کند، محل سنسور اکسیژن آن بسیار شبیه به پژو ۲۰۶ است. سنسور بالادست روی لوله اگزوز یا نزدیک منیفولد خروجی (در قسمت جلوی موتور) نصب می‌شود و اغلب در پایین موتور و نزدیک رادیاتور دیده می‌شود. سنسور پایین‌دست (اگر وجود داشته باشد) بعد از کاتالیزور و زیر خودرو قرار دارد. دسترسی به سنسور در این مدل نسبت به EF7 کمی متفاوت است اما اصول کلی همان است: سنسور با آچار ۲۲ باز می‌شود و سوکت آن نزدیک بدنه موتور یا زیر شاسی است.

نکات کلی دسترسی و شناسایی

در همه مدل‌های سمند، سنسور اکسیژن ظاهری شبیه شمع بلند با سیم‌های چهارگانه (دو سیم برای گرمکن و دو سیم برای سیگنال) دارد. برای تعویض ایمن، موتور باید سرد باشد تا از سوختگی جلوگیری شود. در مدل‌های EF7، سنسور بالادست اغلب زودتر کثیف یا خراب می‌شود زیرا مستقیماً گازهای داغ موتور را می‌بیند. اگر چراغ چک روشن است، با دستگاه دیاگ کد خطا (مانند P0130 برای سنسور بالا یا P0140 برای سنسور پایین) بخوانید تا دقیقاً بدانید کدام سنسور مشکل دارد. شناخت مکان دقیق این سنسورها به مالکان کمک می‌کند تا بدون نیاز به تعمیرگاه، مشکلات اولیه را تشخیص دهند و عملکرد موتور را بهینه نگه دارند.

علائم خرابی سنسور اکسیژن در سمند

خرابی سنسور اکسیژن در خودرو سمند، به‌خصوص در مدل‌های مجهز به موتور EF7، XU7 یا TU5، یکی از مشکلات رایجی است که عملکرد کلی موتور را تحت تأثیر قرار می‌دهد و می‌تواند به افزایش آلایندگی و آسیب به قطعات دیگر منجر شود. این سنسور که اطلاعات دقیق اکسیژن موجود در گازهای خروجی را به ECU ارسال می‌کند، وقتی عملکرد خود را از دست می‌دهد، کامپیوتر خودرو قادر به تنظیم صحیح نسبت سوخت و هوا نیست و موتور در شرایط نامناسبی کار می‌کند.

یکی از بارزترین و اولیه‌ترین نشانه‌ها، روشن شدن چراغ چک موتور روی داشبورد است. ECU با تشخیص سیگنال نادرست یا عدم دریافت اطلاعات از سنسور، کدهای خطایی مانند P0130، P0135 (برای گرمکن سنسور بالادست)، P0140 یا P0420 (مرتبط با سنسور پایین‌دست و کارایی کاتالیزور) را ثبت می‌کند و چراغ چک را روشن می‌نماید. این چراغ اغلب اولین هشداری است که راننده متوجه می‌شود و نادیده گرفتن آن می‌تواند مشکلات بزرگ‌تری ایجاد کند.

افزایش قابل توجه مصرف سوخت یکی دیگر از علائم کلیدی است. سنسور اکسیژن سالم به ECU کمک می‌کند تا مخلوط سوخت و هوا را نزدیک به نسبت ایده‌آل استوکیومتری نگه دارد، اما در صورت خرابی، ECU برای جلوگیری از آسیب موتور، اغلب مخلوط را غلیظ‌تر در نظر می‌گیرد و سوخت بیشتری تزریق می‌کند. در سمند، این افزایش مصرف گاهی به‌طور ناگهانی رخ می‌دهد و رانندگان متوجه می‌شوند که مسافت طی‌شده با یک باک بنزین به‌طور محسوس کمتر شده است. این مشکل در موتور EF7 که حساسیت بیشتری به تنظیم سوخت دارد، شدیدتر ظاهر می‌شود و می‌تواند مصرف را تا حد زیادی بالا ببرد.

کاهش شتاب و قدرت موتور نیز از نشانه‌های شایع است. موتور سمند که در مدل‌های EF7 و TU5 عملکرد مناسبی دارد، وقتی نسبت سوخت و هوا به‌درستی تنظیم نشود، احتراق ناقص رخ می‌دهد و گشتاور خروجی کاهش می‌یابد. خودرو در سربالایی‌ها یا هنگام سبقت کشش کمتری نشان می‌دهد، گازخوردن آن کند می‌شود و احساس سنگینی کلی ایجاد می‌گردد. در موتور XU7 قدیمی‌تر، این افت قدرت گاهی با لرزش بیشتر همراه است زیرا موتور ذاتاً ارتعاش بیشتری دارد.

ریپ زدن یا نوسان دور موتور در حالت درجا، به‌خصوص در دور آرام، نشانه دیگری است. احتراق نامتوازن ناشی از اطلاعات غلط سنسور باعث می‌شود دور موتور بین ۷۰۰ تا ۱۲۰۰ دور نوسان کند، موتور لرزش داشته باشد و صدای غیرعادی تولید شود. در سمند EF7، این مشکل اغلب در حالت سرد موتور شدیدتر است و پس از گرم شدن کمی بهبود می‌یابد، اما کاملاً برطرف نمی‌شود.

خروج دود سیاه یا بوی بنزین خام و گاهی بوی گوگرد (شبیه تخم‌مرغ گندیده) از اگزوز نیز مشاهده می‌شود که نشان‌دهنده احتراق ناقص و سوخت‌سوزی نشده است. این وضعیت آلایندگی CO و HC را افزایش می‌دهد و احتمال رد شدن در معاینه فنی را بالا می‌برد.

در مدل‌های یورو ۴ و بالاتر سمند، خرابی سنسور پایین‌دست اغلب با افزایش دمای موتور یا گرم شدن بیش از حد کاتالیزور همراه است زیرا ECU نمی‌تواند کارایی کاتالیزور را درست ارزیابی کند. همچنین، بالا ماندن دور موتور درجا (بالای ۱۰۰۰-۱۲۰۰ دور) یا مشکل در استارت سرد گزارش شده است. ECU برای جبران سیگنال نادرست، سوخت اضافی تزریق می‌کند که دور را بالا نگه می‌دارد. اگر این علائم ترکیبی ظاهر شوند، مانند مصرف بالا همراه با چراغ چک و کاهش شتاب، احتمال خرابی سنسور بسیار زیاد است.

در سمند، به دلیل استفاده گسترده از موتور EF7، خرابی سنسور اغلب با کدهای مرتبط با گرمکن (هیتر) همراه است زیرا سنسور بدون رسیدن به دمای کاری سیگنال درستی تولید نمی‌کند.

تشخیص به‌موقع این علائم از طریق دستگاه دیاگ ضروری است تا مشخص شود کدام سنسور (بالادست یا پایین‌دست) مشکل دارد و از آسیب‌های بعدی مانند سوختن کاتالیزور یا آسیب به شمع‌ها جلوگیری شود. نادیده گرفتن این نشانه‌ها می‌تواند هزینه‌های تعمیر را چندین برابر کند و عملکرد اقتصادی و زیست‌محیطی خودرو را مختل نماید. (حدود ۶۹۰ کلمه)

نحوه تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن سمند

تست و عیب‌یابی سنسور اکسیژن در سمند، فرآیندی دقیق است که با ابزارهای مختلف انجام می‌شود و به شناسایی سریع مشکل بدون تعویض اشتباه قطعه کمک می‌کند. دقیق‌ترین روش، استفاده از دستگاه دیاگ OBD-II است که در سمندهای EF7، XU7 یورو ۴ و TU5 درگاه آن زیر داشبورد سمت راننده قرار دارد.

پس از اتصال دستگاه، وارد بخش پارامترهای زنده شوید و داده‌های سنسور اکسیژن (Bank 1 Sensor 1 برای بالادست و Bank 1 Sensor 2 برای پایین‌دست) را بررسی کنید. در موتور گرم و دور آرام، ولتاژ سنسور بالادست باید سریع بین ۰.۱ تا ۰.۹ ولت نوسان کند (حدود ۵-۱۰ بار در ثانیه) که نشان‌دهنده پاسخ سریع به تغییرات مخلوط سوخت است. اگر ولتاژ ثابت بماند (مثلاً روی ۰.۴۵ ولت یا نزدیک صفر/یک ولت)، سنسور معیوب است یا گرمکن آن مشکل دارد.

برای سنسور پایین‌دست در مدل‌های EF7، نوسان باید بسیار کم و پایدار (نزدیک ۰.۴۵-۰.۶ ولت) باشد زیرا گازها پس از کاتالیزور تصفیه شده‌اند. دستگاه دیاگ کدهای خطا مانند P0130 (مدار سنسور ۱)، P0135 (گرمکن سنسور ۱)، P0141 (گرمکن سنسور ۲) یا P0420 (کارایی پایین کاتالیزور) را نمایش می‌دهد که مستقیماً به سنسورها اشاره دارد. در موتور EF7 که اغلب از سنسور وایدبند (۶ سیم) استفاده می‌کند، بررسی جریان پمپاژ و ولتاژ مرجع نیز ضروری است.

اگر دستگاه دیاگ در دسترس نیست، تست با مولتی‌متر دیجیتال امکان‌پذیر است. موتور را خاموش کنید و سوکت سنسور را جدا نمایید. سنسور معمولاً چهار سیم (دو سفید برای گرمکن، دو دیگر برای سیگنال) یا شش سیم در EF7 دارد. برای تست گرمکن، مولتی‌متر را روی حالت اهم قرار دهید و مقاومت بین دو سیم سفید را اندازه بگیرید؛ مقاومت سالم بین ۳ تا ۱۵ اهم (بسته به دما) است.

اگر بی‌نهایت یا صفر باشد، گرمکن سوخته است. برای تست سیگنال، مولتی‌متر را روی ولت DC بگذارید، سیم منفی را به بدنه موتور وصل کنید و سیم مثبت را به پایه سیگنال (معمولاً سیاه) متصل نمایید. موتور را روشن کنید و ولتاژ را بخوانید؛ در دور آرام باید نوسان ۰.۱-۰.۹ ولت دیده شود. عدم نوسان یا ولتاژ ثابت نشان‌دهنده خرابی سنسور است.

روش ساده‌تر، کشیدن سوکت سنسور بالادست است. موتور را روشن کنید و سوکت را جدا نمایید؛ اگر موتور بلافاصله ریپ بزند، دور افت کند یا بد کار کند، مدار ECU سالم است و مشکل از سنسور است. برای سنسور پایین‌دست، کشیدن سوکت اغلب چراغ چک را روشن می‌کند اما تأثیر کمتری روی عملکرد دارد زیرا نقش آن نظارتی است. در سمند EF7، توجه به گرمکن بسیار مهم است زیرا سنسور بدون گرم شدن به دمای ۳۰۰-۶۰۰ درجه نمی‌رسد و سیگنال غلط می‌دهد. تست گرمکن با مولتی‌متر یا مشاهده وضعیت آن در دیاگ (On/Off) انجام می‌شود.

بررسی ظاهری سنسور نیز مفید است؛ نوک سنسور اگر سیاه و دوده‌گرفته باشد، مخلوط غلیظ است و اگر سفید یا سبز شده، سوخت نامرغوب یا مشکل دیگری وجود دارد. در عیب‌یابی، مقایسه سیگنال سنسور بالا و پایین کلیدی است؛ تفاوت زیاد در نوسانات می‌تواند مشکل کاتالیزور یا سنسور پایین را نشان دهد. پس از تست، کدهای خطا را پاک کنید و خودرو را چند کیلومتر برانید تا ECU دوباره یاد بگیرد.

این روش‌ها در سمند به دلیل دسترسی نسبتاً خوب به سنسورها (بالادست از بالای موتور، پایین‌دست از زیر خودرو) کارآمد هستند و تشخیص دقیق را ممکن می‌سازند. استفاده ترکیبی از دیاگ و مولتی‌متر بهترین نتیجه را می‌دهد و از هزینه‌های غیرضروری جلوگیری می‌کند.

پرسش‌های متداول

سنسور اکسیژن سمند چه کاری انجام می‌دهد؟

سنسور اکسیژن میزان اکسیژن باقی‌مانده در گازهای خروجی اگزوز را اندازه‌گیری می‌کند و اطلاعات را به ECU می‌فرستد تا نسبت سوخت و هوا بهینه شود و مصرف سوخت و آلایندگی کاهش یابد.