چه مقدار ضد یخ در ۲۰۶ بریزیم؟

چقدر ضد یخ در ۲۰۶ بریزیم؟

خواندن این مطلب 8 دقیقه زمان میبرد

چه مقدار ضد یخ در ۲۰۶ بریزیم؟، پژو ۲۰۶ یکی از محبوب‌ترین خودروهای تاریخ ایران است و با بیش از ۲۰ سال حضور در خیابان‌های کشور، هنوز هم هزاران دستگاه از آن هر روز روشن می‌شوند. اما یکی از ساده‌ترین کارهایی که بیشترین تأثیر را روی طول عمر موتور، جلوگیری از جوش آوردن در تابستان و یخ‌زدگی در زمستان دارد، چیزی نیست جز «پر کردن درست سیستم خنک‌کننده با ضد یخ مناسب و به مقدار دقیق».

خیلی از دارندگان ۲۰۶ با سوال‌های تکراری اما حیاتی مواجه‌اند: چند لیتر ضد یخ لازم دارم؟ آیا باید صد درصد ضد یخ بریزم؟ نسبت درست چقدر است؟ اگر کم بریزم یا زیاد بریزم چه بلایی سر موتور می‌آید؟ این مقاله دقیقاً برای پاسخ دادن به همین سوالات واقعی و روزمره نوشته شده؛ بدون پیچاندن، بدون اغراق و بر اساس تجربه تعمیرگاهی، دفترچه راهنمای رسمی پژو و آزمایش‌های انجام‌شده روی موتورهای TU3 و TU5. هدف ما این است که بعد از خواندن این مطلب، دقیقاً بدانید چه مقدار و چه نوع ضد یخی باید برای ۲۰۶ خود تهیه کنید و چرا.

فهرست مطالب:

چه مقدار ضد یخ در ۲۰۶ بریزیم؟
مکانیزم عملکرد ضد یخ در موتور خودرو و چرا نسبت ۵۰-۵۰ بهترین انتخاب است؟
عوارض واقعی استفاده از درصد اشتباه ضد یخ در پژو ۲۰۶

چه مقدار ضد یخ در ۲۰۶ بریزیم؟

ظرفیت کل سیستم خنک‌کاری پژو ۲۰۶ (رادیاتور + منبع انبساط + شلنگ‌ها + مجاری داخل موتور و بخاری) بسته به تیپ موتور متفاوت است:

پژو ۲۰۶ تیپ ۲ (موتور TU3 ۱.۴ لیتری): حدود ۶ لیتر
پژو ۲۰۶ تیپ ۵ و تیپ ۶ (موتور TU5 ۱.۶ لیتری ۸ سوپاپ و ۱۶ سوپاپ): حدود ۶.۶ تا ۷ لیتر

این مقدار کل مایع خنک‌کننده (آب + ضد یخ) است، نه فقط ضد یخ خالص.

چه مقدار ضد یخ باید بریزیم؟

در ایران به دلایل زیر معمولاً از نسبت ۵۰٪ ضد یخ + ۵۰٪ آب مقطر (یا آب جوشیده سرد شده) استفاده می‌شود:

محافظت تا دمای حدود −۳۵ تا −۳۸ درجه سانتی‌گراد (مناسب زمستان‌های خیلی سرد ایران)
بهترین انتقال حرارت و جلوگیری از داغ کردن موتور
جلوگیری از خوردگی و رسوب در سیستم

بنابراین مقدار ضد یخ مورد نیاز به صورت زیر است:

۲۰۶ تیپ ۲ (۶ لیتر کل): → ۳ لیتر ضد یخ + ۳ لیتر آب مقطر
۲۰۶ تیپ ۵ و ۶ (۶.۶ تا ۷ لیتر کل): → ۳.۳ تا ۳.۵ لیتر ضد یخ + همین مقدار آب مقطر

در عمل اکثر مکانیک‌ها و دارندگان ۲۰۶ تیپ ۵ و ۶ دقیقاً ۳.۵ لیتر ضد یخ می‌ریزند (یعنی یک گالن ۴ لیتری را نصف می‌کنند و نصف دیگر را برای تعویض بعدی نگه می‌دارند).

جدول خلاصه مقدار ضد یخ پژو ۲۰۶

تیپ خودرو	ظرفیت کل سیستم	نسبت پیشنهادی	مقدار ضد یخ	مقدار آب مقطر
تیپ ۲ (TU3)	حدود ۶ لیتر	۵۰٪–۵۰٪	۳ لیتر	۳ لیتر
تیپ ۵ و ۶ (TU5)	۶.۶–۷ لیتر	۵۰٪–۵۰٪	۳.۳–۳.۵ لیتر	۳.۳–۳.۵ لیتر

نکات خیلی مهم که نباید فراموش کنید

هرگز ۱۰۰٪ ضد یخ خالص نریزید! ضد یخ خالص (اتیلن گلیکول) انتقال حرارت بسیار ضعیف‌تری نسبت به مخلوط ۵۰-۵۰ دارد و باعث داغ شدن موتور، جوش آوردن و حتی آسیب به واشر سرسیلندر می‌شود.
از آب معمولی یا آب شیر مطلقاً استفاده نکنید باعث رسوب شدید، خوردگی رادیاتور و بلوک موتور می‌شود. حتماً آب مقطر یا حداقل آب جوشیده کاملاً سرد شده استفاده کنید.
بهترین برندهای ضد یخ مناسب ۲۰۶ در ایران (تا پایان ۱۴۰۴):
- بهران پلاریس (قابل اعتماد و استاندارد PSA)
- کاسترول Anti-Freeze
- توتال Glacelf Auto Supra (نارنجی)
- لیکومولی، فوکس، پرستون (وارداتی)
- اسپیدی، بُش، فیروزگام (درجه دو ولی قابل قبول)
رنگ ضد یخ: در ۲۰۶ فابریک معمولاً از ضد یخ نارنجی یا صورتی (استاندارد PSA) استفاده می‌شده، اما امروزه ضد یخ‌های سبز، آبی و قرمز هم قابل استفاده هستند به شرطی که همه یک نوع باشند (مخلوط نکنید).
زمان تعویض: هر ۲ سال یکبار یا هر ۴۰,۰۰۰ کیلومتر (هر کدام زودتر رسید).

روش صحیح تخلیه و پر کردن (خلاصه)

موتور کاملاً سرد باشد
پیچ تخلیه زیر رادیاتور را باز کنید (پیچ پلاستیکی سفید رنگ)
شلنگ پایین رادیاتور را هم دربیاورید تا کامل تخلیه شود
پیچ هواگیری روی ترموستات را باز کنید تا هوا کامل خارج شود
مخلوط آماده شده (۵۰-۵۰) را از دهانه رادیاتور بریزید تا پر شود
موتور را روشن کنید، بخاری را حداکثر بگذارید تا هوا کامل خارج شود
منبع انبساط را تا علامت MAX پر کنید

با رعایت این نسبت و نکات، موتور ۲۰۶ شما در تابستان جوش نمی‌آورد و در زمستان هم یخ نمی‌زند و سیستم خنک‌کاری تا سال‌ها سالم می‌ماند.

مکانیزم عملکرد ضد یخ در موتور خودرو و چرا نسبت ۵۰-۵۰ بهترین انتخاب است؟

در دنیای مایعات خنک‌کننده، ضد یخ چیزی فراتر از یک “ضد یخ‌زدگی” ساده است. این مایع ترکیبی هوشمند از مواد شیمیایی است که همزمان چهار نقش حیاتی را در سیستم خنک‌کاری موتور ایفا می‌کند: کاهش نقطه انجماد، افزایش نقطه جوش، جلوگیری از خوردگی و بهبود انتقال حرارت. برای درک دقیق اینکه چرا در پژو ۲۰۶ نباید کمتر یا بیشتر از نسبت تقریباً ۵۰٪ استفاده کرد، باید بدانیم داخل این مایع چه اتفاقی می‌افتد.

اتیلن گلیکول، قلب تپنده ضد یخ

پایه اصلی اکثر ضد یخ‌های موجود در بازار (بیش از ۹۰٪ حجم) اتیلن گلیکول یا گاهی پروپیلن گلیکول است. این ماده یک الکل دوظرفیتی با ویسکوزیته بالا و ظرفیت گرمایی ویژه پایین‌تر از آب است. وقتی اتیلن گلیکول خالص را در دمای صفر درجه قرار دهید، تا حدود −۱۲ درجه سانتی‌گراد یخ نمی‌زند، اما همین ماده خالص در دمای ۱۹۷ درجه به جوش می‌آید! یعنی نقطه جوش بسیار بالاتری نسبت به آب دارد. اما مشکل اینجاست که هدایت حرارتی اتیلن گلیکول خالص فقط ۰.۲۵۸ وات بر متر-کلوین است، در حالی که آب خالص ۰.۶ وات بر متر-کلوین هدایت حرارتی دارد؛ یعنی تقریباً نصف!

پدیده افسردگی نقطه انجماد و فرازش نقطه جوش

وقتی اتیلن گلیکول را با آب مخلوط می‌کنید، پدیده‌ای به نام “افسردگی هم‌جمعی نقطه انجماد” (Freezing Point Depression) رخ می‌دهد. مولکول‌های اتیلن گلیکول بین مولکول‌های آب قرار می‌گیرند و مانع تشکیل شبکه منظم کریستال یخ می‌شوند. جالب‌تر اینکه همین پدیده باعث “فرازش نقطه جوش” (Boiling Point Elevation) هم می‌شود.

مخلوط ۵۰٪ اتیلن گلیکول + ۵۰٪ آب نقطه جوشی حدود ۱۰۷ تا ۱۰۹ درجه سانتی‌گراد (در فشار اتمسفری) دارد، در حالی که آب خالص ۱۰۰ درجه است. در داخل موتور که فشار سیستم حدود ۱.۱ تا ۱.۴ بار است، این عدد به راحتی به ۱۲۵-۱۳۰ درجه می‌رسد که دقیقاً دمای کاری ایده‌آل موتورهای آلومینیومی مانند TU5 است.

منحنی عملکرد ضد یخ: چرا ۵۰٪ نقطه طلایی است؟

اگر نمودار تغییرات نقطه انجماد و نقطه جوش را بر حسب درصد اتیلن گلیکول رسم کنید، یک پدیده جالب مشاهده می‌کنید: کمترین نقطه انجماد (حدود −۵۲ درجه سانتی‌گراد) در نسبت ۶۰٪ ضد یخ و ۴۰٪ آب به دست می‌آید، نه در ۱۰۰٪! یعنی ضد یخ خالص نقطه انجماد بالاتری (−۱۲) نسبت به مخلوط ۶۰-۴۰ دارد. از طرف دیگر، با افزایش درصد ضد یخ از ۵۰٪ به بالا، ظرفیت گرمایی ویژه مخلوط به شدت افت می‌کند و هدایت حرارتی هم کاهش می‌یابد. نتیجه؟ موتور در تابستان راحت‌تر داغ می‌کند.

در آزمایش‌های شرکت توتال روی موتور TU5، مخلوط ۷۰٪ ضد یخ باعث شد دمای آب موتور در شرایط یکسان ۸ تا ۱۱ درجه بالاتر از مخلوط ۵۰٪ باشد. به همین دلیل پژو-سیتروئن (گروه PSA) در دفترچه راهنمای ۲۰۶ صراحتاً توصیه کرده حداکثر ۵۵٪ و حداقل ۳۵٪ ضد یخ استفاده شود، ولی بهترین عملکرد در ۵۰٪ است.

بسته افزودنی‌ها (Additive Package): چیزی که چشم نمی‌بیند

ضد یخ‌های باکیفیت امروزی فقط اتیلن گلیکول رقیق‌شده نیستند. حدود ۳ تا ۸ درصد حجم آن را بسته‌های افزودنی تشکیل می‌دهند که شامل:

بازدارنده‌های خوردگی آلی (OAT) یا هیبریدی (HOAT)
مهارکننده‌های کاویتاسیون
ضدکف
رنگ فلورسنت برای نشت‌یابی
بافرهای pH

این افزودنی‌ها دقیقاً برای آلومینیوم سرسیلندر، واشرهای سیلیکونی، واشرهای کاغذی و رادیاتورهای آلومینیومی ۲۰۶ طراحی شده‌اند. وقتی درصد ضد یخ را از ۵۰٪ کمتر یا بیشتر کنید، غلظت این افزودنی‌ها از محدوده بهینه خارج می‌شود و یا خوردگی افزایش می‌یابد یا رسوب‌گذاری شروع می‌شود.

عوارض واقعی استفاده از درصد اشتباه ضد یخ در پژو ۲۰۶

بعد از سال‌ها کار روی صدها دستگاه ۲۰۶ در تعمیرگاه‌های مختلف تهران، مشهد و اصفهان، می‌توان با اطمینان گفت که بخش قابل توجهی از مشکلاتی که صاحبان ۲۰۶ با عنوان “جوش می‌آره”، “واشر سرسیلندر سوخته” یا “پمپ آب خراب شده” به تعمیرگاه می‌آورند، مستقیماً یا غیرمستقیم به درصد نادرست ضد یخ برمی‌گردد.

وقتی ضد یخ خیلی کم است (زیر ۳۰٪)

در شهرهای گرمسیری مثل بندرعباس، اهواز و بوشهر خیلی از مالکان ۲۰۶ فکر می‌کنند چون زمستان سرد ندارند، “یه کم ضد یخ بریزیم کافیه”. نتیجه؟ خوردگی الکتروشیمیایی در سرسیلندر آلومینیومی شروع می‌شود. آلومینیوم در حضور آب و اکسیژن به شدت مستعد پدیده “پیتینگ” (حفره‌دار شدن) است. بعد از ۲-۳ سال، کانال‌های آب داخل سرسیلندر پر از رسوب قهوه‌ای‌رنگ (اکسید آلومینیوم) می‌شود. گردش آب مختل می‌شود و موتور در ترافیک داغ می‌کند. اولین علامت؟ فن مرحله دوم دیر به دیر روشن می‌شود و بعد مدام روشن می‌ماند.

در یکی از موارد واقعی، یک دستگاه ۲۰۶ تیپ ۵ مدل ۸۹ که فقط با آب و مقدار خیلی کم ضد یخ سبز کار می‌کرد، بعد از ۱۱۰ هزار کیلومتر واشر سرسیلندر کاملاً پوسیده بود و کانال‌های آب اطراف سوپاپ‌ها کاملاً مسدود شده بود. هزینه تعمیر: بیش از ۴۵ میلیون تومان (سال ۱۴۰۴).

وقتی ضد یخ خیلی زیاد است (بالای ۶۵-۷۰٪)

در مقابل، در شهرهای سردسیر مثل اردبیل، تبریز و سنندج بعضی‌ها فکر می‌کنند “هر چی ضد یخ بیشتر، بهتر!”. نتیجه فاجعه‌بار است. در تابستان ۱۴۰۳ یک دستگاه ۲۰۶ تیپ ۶ در اتوبان تهران-قم در دمای ۴۲ درجه محیطی جوش آورد و واشر سرسیلندر سوخت. وقتی سیستم را باز کردیم، مخلوط داخل رادیاتور بیش از ۷۵٪ ضد یخ بود (با رفراکتومتر اندازه‌گیری شد). ویسکوزیته بالا باعث شده بود پمپ آب نتواند به خوبی مایع را بچرخاند و حباب‌های بخار (ویپر لاک) در نقاط داغ سرسیلندر تشکیل شود. دمای موضعی بعضی نقاط به بیش از ۱۶۰ درجه رسیده بود.

پدیده کاویتاسیون در پمپ آب

یکی از شایع‌ترین خرابی‌های ۲۰۶ که مستقیماً به غلظت بالای ضد یخ مربوط است، کاویتاسیون پره‌های پمپ آب است. وقتی درصد ضد یخ از ۶۰٪ بیشتر می‌شود، فشار بخار مخلوط کاهش شدیدی پیدا می‌کند و حباب‌های بخار در پره‌های پمپ آب ایجاد می‌شود. این حباب‌ها هنگام ترکیدن مثل چکش میکروسکوپی به پره‌های آلومینیومی پمپ ضربه می‌زنند و به مرور آن‌ها را سوراخ می‌کنند. صدای “جیر جیر” یا “غرغر” از ناحیه تسمه تایم که خیلی از دارندگان ۲۰۶ شنیده‌اند، اغلب همین کاویتاسیون است.

رسوب سیلیکاتی در ضد یخ‌های قدیمی

ضد یخ‌های سبز قدیمی (که هنوز هم در بازار زیاد است) حاوی سیلیکات بودند. اگر این نوع ضد یخ را بیش از ۵۰٪ بریزید، سیلیکات‌ها به صورت ژل درمی‌آیند و در لوله‌های باریک بخاری و مجاری سرسیلندر رسوب می‌کنند. نتیجه؟ بخاری ضعیف در زمستان و داغ کردن موتور در تابستان. در سال ۱۴۰۲ بیش از ۴۰ دستگاه ۲۰۶ با این مشکل به یک تعمیرگاه در مشهد مراجعه کرده بودند که همه‌شان ضد یخ سبز با غلظت بالای ۷۰٪ داشتند.