علت لرزش موتور در حالت درجا TU5 + روش تشخیص

خواندن این مطلب 8 دقیقه زمان میبرد

علت لرزش موتور در حالت درجا TU5 چیست؟، موتور TU5 که در خودروهای محبوب ایرانی مانند پژو ۲۰۶ تیپ ۵، پژو پارس TU5، رانا و برخی مدل‌های دیگر استفاده می‌شود، به دلیل طراحی ۱۶ سوپاپ، حجم ۱.۶ لیتر و سیستم احتراق حساس، عملکرد نرم و کم‌مصرفی دارد، اما یکی از مشکلات رایج آن لرزش در حالت درجا است. این لرزش معمولاً به صورت ارتعاش قابل احساس در فرمان، صندلی‌ها یا بدنه خودرو ظاهر می‌شود و در دور آرام (حدود ۷۵۰ تا ۸۵۰ دور در دقیقه) بیشتر خودنمایی می‌کند.

رانندگان اغلب این مسئله را در ترافیک شهری، پس از استارت سرد یا در فصل زمستان تجربه می‌کنند. علت اصلی اغلب به احتراق ناقص، ضعف در جذب ارتعاشات یا اختلال در سیستم سوخت‌رسانی و جرقه‌زنی برمی‌گردد. اگر این لرزش نادیده گرفته شود، نه تنها راحتی رانندگی کاهش می‌یابد، بلکه می‌تواند به افزایش مصرف سوخت، کاهش شتاب، روشن شدن چراغ چک و حتی آسیب به قطعات گران‌قیمت موتور منجر گردد. درک دقیق دلایل این مشکل به صاحبان خودرو کمک می‌کند تا با تشخیص و تعمیر به‌موقع، عمر موتور را افزایش دهند و از هزینه‌های سنگین جلوگیری کنند. در این مقاله، به بررسی جامع علل، علائم، روش‌های تشخیص و راه‌حل‌های عملی این مشکل شایع در موتور TU5 می‌پردازیم.

فهرست مطالب:

علت لرزش موتور در حالت درجا TU5 چیست؟
روش تشخیص و عیب‌یابی لرزش موتور در حالت درجا TU5
تعمیر و راه‌حل‌های عملی برای رفع لرزش موتور درجا TU5

علت لرزش موتور در حالت درجا TU5 چیست؟

موتور TU5 که در خودروهایی مانند پژو ۲۰۶ تیپ ۵، پژو پارس TU5، رانا و برخی مدل‌های دیگر استفاده می‌شود، به دلیل طراحی ۱۶ سوپاپ و حساسیت بالای سیستم احتراق و سوخت‌رسانی، گاهی در حالت درجا (دور آرام) دچار لرزش می‌شود. این لرزش معمولاً به صورت ارتعاش قابل احساس در اتاق، فرمان یا بدنه خودرو ظاهر می‌گردد و می‌تواند از خفیف تا شدید باشد.

در دور آرام ایده‌آل (حدود ۷۵۰-۸۵۰ دور در دقیقه)، موتور باید نرم و بدون نوسان کار کند، اما عوامل مختلفی باعث اختلال در احتراق ناقص یا عدم تعادل می‌شوند که نتیجه آن لرزش است. این مشکل نه تنها راحتی رانندگی را کاهش می‌دهد، بلکه اگر نادیده گرفته شود، می‌تواند به افزایش مصرف سوخت، کاهش قدرت موتور و حتی آسیب به قطعات منجر گردد.

یکی از شایع‌ترین دلایل لرزش درجا در موتور TU5، خرابی یا فرسودگی دسته موتورها است. دسته موتورها وظیفه جذب ارتعاشات طبیعی موتور و حفظ تعادل آن را بر عهده دارند. در خودروهای مجهز به TU5، معمولاً سه یا چهار دسته موتور وجود دارد و حتی خرابی یکی از آن‌ها (به ویژه دسته پایین یا عقب) باعث انتقال مستقیم لرزش به بدنه می‌شود. با گذشت زمان، لاستیک دسته موتورها خشک یا پاره می‌شود و روغن هیدرولیکی داخل برخی مدل‌ها نشت می‌کند، که این مسئله در حالت درجا بیشتر احساس می‌گردد زیرا موتور بدون بار اضافی کار می‌کند.
دلیل بعدی، مشکلات سیستم جرقه‌زنی شامل شمع‌ها و کویل است. شمع‌های فرسوده یا نامناسب (با کد حرارتی اشتباه) جرقه ضعیفی تولید می‌کنند و احتراق در یکی یا چند سیلندر ناقص می‌شود. در موتور TU5 که از کویل دوبل یا تک‌خانه استفاده می‌کند، خرابی کویل باعث می‌شود ولتاژ کافی به شمع نرسد و موتور ریپ بزند یا بلرزد. این مشکل اغلب با روشن شدن چراغ چک همراه است و در هوای سرد یا پس از توقف طولانی تشدید می‌گردد.
کیفیت پایین بنزین نیز نقش مهمی در لرزش TU5 دارد. بنزین نامرغوب یا حاوی ناخالصی باعث احتراق ناقص و رسوب در انژکتورها می‌شود. در ایران، این مسئله شایع است و بسیاری از صاحبان خودرو گزارش می‌دهند که با استفاده از بنزین سوپر یا افزودنی‌های تمیزکننده، لرزش کاهش می‌یابد. همچنین، تایپیت هیدرولیکی سوپاپ (لقی سوپاپ) در TU5 حساس است و اگر تنظیم نباشد یا روغن مناسب استفاده نشود، صدای تیک‌تیک همراه با لرزش ایجاد می‌کند.
مشکلات سوخت‌رسانی مانند کثیفی انژکتورها، ضعف پمپ بنزین یا فیلتر سوخت کثیف، باعث پاشش نامناسب سوخت می‌شود و دور موتور نوسان پیدا می‌کند. استپر موتور (دریچه گاز برقی در مدل‌های جدیدتر) اگر رسوب بگیرد، دور آرام را درست تنظیم نمی‌کند و لرزش به وجود می‌آید. در فصل سرد، این مشکل بیشتر دیده می‌شود زیرا موتور نیاز به دور بالاتر دارد اما سیستم به درستی پاسخ نمی‌دهد.

سایر عوامل شامل دور موتور پایین‌تر از حد استاندارد (به دلیل کثیفی دریچه گاز یا برنامه ECU)، گرفتگی فیلتر هوا یا سنسورهای معیوب (مانند سنسور اکسیژن یا جریان هوا) هستند که اطلاعات غلط به ECU ارسال می‌کنند. در موارد نادر، ضعف تراکم سیلندرها (رینگ پیستون یا واشر سرسیلندر) نیز لرزش ایجاد می‌کند.

برای تشخیص، ابتدا دسته موتورها را visually چک کنید، سپس با دستگاه دیاگ کدهای خطا را بخوانید و شمع/کویل را تست نمایید. تعویض به موقع شمع (هر ۲۰-۳۰ هزار کیلومتر)، استفاده از بنزین باکیفیت و سرویس دوره‌ای انژکتورها می‌تواند پیشگیری کند. اگر لرزش شدید باشد، حتماً به تعمیرکار متخصص مراجعه کنید تا از آسیب‌های بعدی مانند شکستن قطعات جلوگیری شود. این مشکل در TU5 قابل حل است و با نگهداری صحیح، موتور نرم و بدون لرزش کار خواهد کرد.

روش تشخیص و عیب‌یابی لرزش موتور در حالت درجا TU5

لرزش موتور در حالت درجا در موتور TU5 اغلب به صورت تدریجی ظاهر می‌شود و تشخیص زودهنگام آن می‌تواند از هزینه‌های سنگین تعمیر جلوگیری کند. این بخش به روش‌های عملی و گام‌به‌گام عیب‌یابی می‌پردازد تا صاحبان خودرو بتوانند مشکل را به دقت شناسایی کنند و راه‌حل مناسب را انتخاب نمایند.

بررسی اولیه و علائم قابل مشاهده

تشخیص لرزش موتور TU5 معمولاً از مشاهده ساده شروع می‌شود. وقتی خودرو در حالت درجا قرار دارد، ارتعاشات غیرعادی در فرمان، صندلی‌ها یا حتی بدنه به خوبی احساس می‌گردد. این لرزش گاهی با صدای نامنظم موتور همراه است و در فصل سرد یا پس از استارت اولیه شدیدتر می‌شود.

یکی از اولین گام‌ها، باز کردن کاپوت و نگاه کردن به موتور است. اگر موتور به طور قابل توجهی تکان می‌خورد یا به سمت خاصی متمایل می‌شود، احتمال خرابی دسته موتورها بالاست. در موتور TU5، دسته موتور راست (نزدیک گیربکس) و دسته پایین اغلب زودتر فرسوده می‌شوند و علائم آن‌ها با گاز دادن ملایم درجا بیشتر مشخص می‌گردد. وقتی کمی گاز می‌دهید و لرزش ناگهان افزایش یا کاهش می‌یابد، این رفتار نشان‌دهنده ضعف در جذب ارتعاش توسط دسته موتورهاست.

استفاده از دستگاه دیاگ برای خواندن کدهای خطا

ابزار اصلی در تشخیص دقیق، دستگاه دیاگ است که به پورت OBD خودرو متصل می‌شود. در موتور TU5، ECU اطلاعات مهمی مانند احتراق ناقص (Misfire) در سیلندرهای خاص را ثبت می‌کند. کدهای رایج شامل P0300 (احتراق ناقص تصادفی) یا P0301 تا P0304 (احتراق ناقص در سیلندر خاص) هستند که مستقیماً به مشکلات شمع، کویل یا انژکتور اشاره دارند. دستگاه دیاگ همچنین دور موتور درجا، وضعیت سنسورها و داده‌های زنده مانند ولتاژ کویل را نشان می‌دهد.

اگر دور موتور نوسان داشته باشد (مثلاً بین ۷۰۰ تا ۹۰۰ دور نوسان کند)، مشکل اغلب در استپر موتور یا سنسور موقعیت دریچه گاز است. تعمیرکاران متخصص تأکید دارند که بدون دیاگ، تشخیص مشکلات الکترونیکی تقریباً غیرممکن است، زیرا بسیاری از ایرادها بدون روشن شدن چراغ چک پنهان می‌مانند.

تست‌های دستی سیستم جرقه‌زنی و سوخت‌رسانی

برای بررسی سیستم جرقه، شمع‌ها را خارج کنید و وضعیت آن‌ها را نگاه کنید. شمع‌های سیاه یا روغنی نشان‌دهنده احتراق ناقص یا نشتی روغن هستند، در حالی که شمع‌های سفید ممکن است به مخلوط فقیر سوخت اشاره کنند. در موتور TU5، فاصله الکترود شمع باید دقیق باشد و استفاده از شمع‌های غیراستاندارد لرزش را تشدید می‌کند.

تست کویل نیز ساده است؛ با تعویض کویل بین سیلندرها می‌توانید متوجه شوید که آیا لرزش به سیلندر خاصی منتقل می‌شود یا نه. برای سیستم سوخت، فشار ریل سوخت را با گیج اندازه بگیرید. فشار استاندارد حدود ۳.۵ بار است و افت فشار نشان‌دهنده ضعف پمپ بنزین یا گرفتگی فیلتر است. همچنین، انژکتورها را می‌توان با گوش دادن به صدای کلیک آن‌ها یا تست مقاومت اهمی بررسی کرد. کثیفی انژکتورها در بنزین‌های ایرانی شایع است و اغلب با لرزش همراه با بوی بنزین سوخته همراه می‌شود.

نقش سنسورها و دریچه گاز در عیب‌یابی

سنسورهایی مانند سنسور اکسیژن، سنسور جریان هوا (MAP یا MAF) و سنسور موقعیت میل‌لنگ در TU5 حساس هستند. اگر سنسور جریان هوا کثیف باشد، ECU مخلوط سوخت را اشتباه تنظیم می‌کند و دور آرام ناپایدار می‌شود. تمیز کردن دریچه گاز و استپر موتور با اسپری مخصوص اغلب لرزش را به طور موقت کاهش می‌دهد و سرنخی برای تشخیص می‌دهد. در مدل‌های قدیمی‌تر TU5، تنظیم دستی لقی سوپاپ (تایپیت هیدرولیکی) لازم است و صدای تیک‌تیک همراه با لرزش نشان‌دهنده نیاز به تنظیم یا تعویض تايپيت است.

با ترکیب این روش‌ها، می‌توان ریشه مشکل را با دقت بالا پیدا کرد و از تعویض بی‌مورد قطعات جلوگیری نمود. تشخیص صحیح نه تنها هزینه را کاهش می‌دهد، بلکه ایمنی و عملکرد موتور را حفظ می‌کند.

تعمیر و راه‌حل‌های عملی برای رفع لرزش موتور درجا TU5

پس از تشخیص دقیق، تعمیر لرزش موتور TU5 نیازمند اقدامات هدفمند است که از ساده‌ترین تا پیچیده‌ترین را شامل می‌شود. این بخش به روش‌های عملی تعمیر و نگهداری می‌پردازد تا موتور دوباره نرم و بدون ارتعاش کار کند.

تعویض دسته موتورها و قطعات نگهدارنده

اولین و اغلب مؤثرترین تعمیر، تعویض دسته موتورهای فرسوده است. در موتور TU5، توصیه می‌شود حداقل دو دسته اصلی (راست و پایین) همزمان تعویض شوند تا تعادل حفظ گردد. دسته موتورهای هیدرولیکی باکیفیت (مانند برندهای معتبر فرانسوی یا آلمانی) عمر طولانی‌تری دارند و لرزش را به طور کامل جذب می‌کنند. پس از تعویض، خودرو را درجا تست کنید؛ کاهش چشمگیر ارتعاش نشان‌دهنده موفقیت تعمیر است. این کار نسبتاً ساده است و در اکثر تعمیرگاه‌ها با ابزارهای معمولی انجام می‌شود، اما تنظیم دقیق موقعیت موتور ضروری است تا فشار اضافی به دسته‌های دیگر وارد نشود.

سرویس سیستم جرقه‌زنی و احتراق

تعویض شمع‌ها هر ۲۰ تا ۳۰ هزار کیلومتر الزامی است. استفاده از شمع‌های NGK یا Bosch با کد حرارتی مناسب TU5 جرقه قوی‌تری تولید می‌کند و احتراق را یکنواخت می‌نماید. کویل‌های معیوب نیز باید تعویض شوند؛ در مدل‌های دوبل، تعویض جفتی توصیه می‌شود. پس از تعویض، با دیاگ کدهای خطا را پاک کنید و موتور را چند دقیقه درجا روشن بگذارید تا ECU دوباره کالیبره شود. این اقدامات اغلب لرزش ناشی از احتراق ناقص را به طور کامل برطرف می‌کنند.

تمیزکاری و سرویس سیستم سوخت‌رسانی

انژکتورها را با دستگاه شستشوی اولتراسونیک یا افزودنی‌های سوخت تمیز کنید. در موارد شدید، تعویض انژکتورها لازم است. فیلتر بنزین را هر ۴۰ هزار کیلومتر عوض نمایید و پمپ بنزین را از نظر فشار تست کنید. دریچه گاز و استپر موتور را با اسپری کربوریتر کلینر تمیز کنید؛ رسوبات کربنی در TU5 شایع هستند و باعث بسته نشدن کامل دریچه می‌شوند. پس از تمیزکاری، دور آرام را با دیاگ تنظیم کنید تا در محدوده ۸۰۰ دور ثابت بماند.

تنظیمات پیشرفته و پیشگیری بلندمدت

در موارد مقاوم، بررسی تراکم سیلندرها با کمپرس‌سنج ضروری است. افت تراکم نشان‌دهنده مشکل رینگ یا سوپاپ است که تعمیر اساسی می‌طلبد. تنظیم لقی سوپاپ در کارگاه‌های تخصصی با ابزار دقیق انجام می‌شود و لرزش همراه با صدای تیک‌تیک را برطرف می‌کند. برای پیشگیری، همیشه از روغن موتور مناسب (۱۰W40 یا ۵W30 نیمه‌سنتتیک) استفاده کنید و بنزین با اکتان بالاتر بزنید. سرویس دوره‌ای هر ۱۰ هزار کیلومتر شامل چک دسته موتورها، شمع‌ها و فیلترها می‌تواند لرزش را برای همیشه دور نگه دارد.

این تعمیرات موتور TU5 را به حالت کارخانه‌ای بازمی‌گردانند و رانندگی نرم و کم‌مصرف را تضمین می‌کنند. با نگهداری صحیح، این موتور می‌تواند صدها هزار کیلومتر بدون لرزش کار کند.

پرسش‌های متداول درباره لرزش موتور در حالت درجا TU5

علت اصلی لرزش موتور TU5 درجا چیست؟

شایع‌ترین علت، خرابی یا فرسودگی دسته موتورها است که ارتعاشات طبیعی موتور را جذب نمی‌کنند. همچنین احتراق ناقص ناشی از شمع یا کویل معیوب و کثیفی انژکتورها نقش مهمی دارند.