ساینا چند تا تسمه دارد؟ + اهمیت تسمه تایم

خواندن این مطلب 8 دقیقه زمان میبرد

ساینا چند تا تسمه دارد؟، خودرو ساینا به عنوان یکی از محبوب‌ترین سدان‌های اقتصادی بازار ایران، بر پایه پلتفرم تیبا و با موتور M15 سایپا توسعه یافته است. این خودرو که از سال‌های اولیه دهه ۹۰ شمسی وارد خط تولید شد، با هدف ارائه گزینه‌ای ارزان‌قیمت، کم‌مصرف و مناسب برای استفاده روزمره شهری طراحی گردید.

یکی از جنبه‌های فنی مهم در موتورهای این خانواده، سیستم تسمه‌های انتقال قدرت است که شامل تسمه تایم (داخلی موتور) و تسمه‌های جانبی (دینام، هیدرولیک و کولر) می‌شود. ساینا برخلاف برخی خودروهای مدرن که از یک تسمه مارپیچی یکپارچه بهره می‌برند، از طراحی جداگانه سه تسمه اصلی استفاده می‌کند؛ این رویکرد ساده‌تر، تعمیر و نگهداری را آسان‌تر می‌سازد اما نیازمند توجه دقیق به وضعیت هر تسمه است.

تسمه تایم هماهنگی دقیق بین اجزای موتور را تضمین می‌کند، در حالی که تسمه‌های جانبی سیستم‌های الکتریکی، فرمان و سرمایش را فعال نگه می‌دارند. درک نقش این تسمه‌ها نه تنها به افزایش عمر مفید خودرو کمک می‌کند، بلکه از آسیب‌های پرهزینه موتور جلوگیری می‌نماید. در این مقاله به بررسی اهمیت فنی هر تسمه، نقش آن‌ها در عملکرد کلی پیشرانه و نکات کلیدی نگهداری پرداخته شده تا مالکان ساینا بتوانند با آگاهی بیشتر از خودرو خود مراقبت کنند.

فهرست مطالب:

ساینا چند تا تسمه دارد؟
اهمیت تسمه تایم در موتور M15 ساینا
نقش تسمه‌های جانبی در عملکرد سیستم‌های کمکی ساینا

ساینا چند تا تسمه دارد؟

خودرو ساینا (که بر پایه پلتفرم تیبا و موتور M15 سایپا ساخته شده) مانند بسیاری از خودروهای اقتصادی داخلی، از سیستم تسمه‌های خارجی (جانبی) استفاده می‌کند و برخلاف برخی خودروهای مدرن که تسمه مارپیچی (سربندی) دارند، اینجا تسمه‌ها جداگانه طراحی شده‌اند.

به طور کلی، ساینا سه تسمه اصلی دارد که هر کدام وظیفه مشخصی را بر عهده دارند. این تعداد در مدل‌های معمولی ساینا (دنده‌ای و اتوماتیک پایه)، ساینا پلاس و نسخه‌های معمولی تا سال‌های اخیر ثابت بوده است.

لیست تسمه‌های اصلی خودرو ساینا:

تسمه تایم (Timing Belt) مهم‌ترین تسمه خودرو که هماهنگی بین میل‌لنگ و میل‌سوپاپ را برقرار می‌کند. تعداد دندانه: ۱۰۷ دندانه (مشابه پراید، تیبا و کوییک). جنس مناسب: HNBR توصیه می‌شود (به دلیل موتور Interference که در صورت پاره شدن، سوپاپ‌ها به پیستون برخورد می‌کنند و موتور آسیب جدی می‌بیند). عمر مفید تقریبی: ۵۰ تا ۶۰ هزار کیلومتر (بهتر است زودتر بررسی شود). هزینه تعویض (با واترپمپ و هرزگردها): معمولاً بین ۱.۵ تا ۳ میلیون تومان (بسته به برند و اجرت مکانیک در سال ۱۴۰۴-۱۴۰۵).
تسمه دینام (Alternator Belt یا تسمه دینام اصلی) وظیفه شارژ باتری، گردش دینام و گاهی انتقال قدرت به قطعات دیگر را دارد. کد رایج: حدود ۴PK-۸۸۵ یا مشابه (بسته به برند مانند دانگیل، فانتوم، پاور روپ). عمر مفید تقریبی: ۸۰ تا ۱۰۰ هزار کیلومتر. علائم خرابی: صدای جیرجیر، کم‌نور شدن چراغ‌ها، دشارژ باتری. هزینه تعویض: نسبتاً ارزان (حدود ۲۰۰ تا ۵۰۰ هزار تومان با اجرت).
تسمه هیدرولیک و کولر (Power Steering + A/C Belt یا تسمه فرمان هیدرولیک و کمپرسور کولر) این تسمه معمولاً یکی است و همزمان فرمان هیدرولیک و کمپرسور کولر را می‌چرخاند (در ساینا جدا از تسمه دینام است). کد رایج: ۴PK-۹۴۵ یا مشابه (دانگیل، رایکالتون و غیره). عمر مفید تقریبی: ۶۰ تا ۹۰ هزار کیلومتر. علائم خرابی: سفت شدن فرمان، صدای زوزه از موتور، عدم سرد کردن کولر. نکته: در برخی منابع به صورت جداگانه به «تسمه هیدرولیک» و «تسمه کولر» اشاره می‌شود، اما در عمل در ساینا یک تسمه مشترک است.

تسمه‌ها در ساینا

در خانواده سایپا (پراید، تیبا، ساینا، کوییک و حتی شاهین با موتور M15) طراحی تسمه‌های جانبی مشابه است و برخلاف پژو پارس یا برخی خودروهای خارجی که از یک تسمه مارپیچی (Poly-V) استفاده می‌کنند، اینجا سه تسمه مجزا داریم. این طراحی ساده‌تر است اما نیاز به تنظیم و تعویض دقیق‌تری دارد.

اگر فرمان هیدرولیک یا کولر نداشته باشید (خیلی نادر)، ممکن است تعداد تسمه کمتر شود، اما در مدل‌های استاندارد تولیدی سایپا همیشه سه تسمه وجود دارد.
تسمه تایم داخلی موتور است و پاره شدن آن فاجعه‌بار است (برخلاف تسمه‌های دینام و هیدرولیک که فقط باعث از کار افتادن شارژر، فرمان یا کولر می‌شوند).
توصیه مهم: همیشه هنگام تعویض تسمه تایم، واترپمپ و هرزگردها را هم عوض کنید چون هزینه‌اش در بلندمدت به‌صرفه‌تر است.

در برخی تعمیرگاه‌ها ممکن است تسمه دینام و هیدرولیک/کولر را با هم چک کنند چون نزدیک هم هستند، اما تعداد واقعی تسمه‌های فعال در موتور ساینا سه عدد است.

اگر مدل خاصی از ساینا (مثل ساینا پلاس دوگانه‌سوز یا اتوماتیک جدیدتر) مد نظر دارید یا سال تولید خودرو را بگویید، می‌توانم دقیق‌تر بررسی کنم که تغییری ایجاد شده یا نه. اما بر اساس اطلاعات فنی رایج تا سال ۱۴۰۴-۱۴۰۵، جواب استاندارد همین سه تسمه است.

اهمیت تسمه تایم در موتور M15 ساینا

تسمه تایم در موتورهای سری M سایپا، از جمله M15 که قلب تپنده ساینا است، نقشی فراتر از یک قطعه ساده انتقال قدرت دارد. این تسمه دندانه‌دار با تعداد دقیق ۱۰۷ دندانه، هماهنگی دقیق بین میل‌لنگ (که نیروی احتراق را تولید می‌کند) و میل‌سوپاپ (که زمان‌بندی باز و بسته شدن سوپاپ‌ها را کنترل می‌کند) را برقرار می‌سازد. بدون این هماهنگی، چرخه چهار زمانه موتور (مکش، تراکم، احتراق، تخلیه) به هم می‌ریزد و عملکرد موتور به شدت افت می‌کند یا حتی متوقف می‌شود.

موتور M15 یک موتور Interference است، به این معنا که مسیر حرکت سوپاپ‌ها و پیستون‌ها هم‌پوشانی دارد. اگر تسمه تایم پاره شود یا از دندانه خارج گردد، سوپاپ‌ها در موقعیت پایین قرار می‌گیرند و با پیستون در حال صعود برخورد می‌کنند. این برخورد می‌تواند منجر به خم شدن سوپاپ‌ها، آسیب به پیستون، آسیب سرسیلندر و حتی نیاز به تعویض کامل موتور شود. بنابراین، تسمه تایم نه تنها یک قطعه مصرفی است، بلکه عنصری ایمنی-فنی محسوب می‌شود که سلامت کلی پیشرانه را تضمین می‌کند.

از نظر ساختار، تسمه تایم ساینا از جنس لاستیک تقویت‌شده با الیاف مقاوم (معمولاً HNBR یا CR) ساخته شده تا در برابر حرارت بالا، روغن‌ریزی جزئی و تنش‌های مکانیکی دوام بیاورد. عرض آن حدود ۲۲ میلی‌متر است و گام دندانه‌ها ۸ میلی‌متر طراحی شده تا با چرخ‌دنده‌های میل‌لنگ و میل‌سوپاپ دقیقاً درگیر شود. هرزگردها و تنشنر (کشنده) همراه آن نیز نقش کلیدی دارند؛ تنشنر به صورت خودکار یا دستی کشش را تنظیم می‌کند تا تسمه شل نشود و از دندانه خارج نگردد، در حالی که هرزگردها مسیر را صاف نگه می‌دارند و لرزش را کاهش می‌دهند.

عملکرد این تسمه مستقیماً بر راندمان موتور تأثیر می‌گذارد. هماهنگی دقیق باعث می‌شود احتراق در بهترین زمان رخ دهد، مصرف سوخت بهینه شود و آلایندگی کاهش یابد. در شرایط رانندگی شهری با ترافیک سنگین یا جاده‌های کوهستانی، جایی که موتور تحت بار متغیر قرار می‌گیرد، تسمه تایم باید کشش مناسب خود را حفظ کند تا از نوسانات دور موتور جلوگیری شود. همچنین، چون موتور M15 هشت سوپاپ است، زمان‌بندی سوپاپ‌ها حساس‌تر از موتورهای ۱۶ سوپاپ است و هرگونه ناهماهنگی کوچک می‌تواند منجر به افت قدرت یا افزایش لرزش شود.

در مقایسه با برخی موتورهای زنجیری (مانند برخی خودروهای خارجی)، تسمه تایم سبک‌تر، ارزان‌تر و کم‌صدا‌تر است، اما نیاز به نظارت دوره‌ای دارد. این طراحی در ساینا به منظور کاهش وزن و هزینه تولید انتخاب شده، اما مسئولیت راننده را برای بررسی منظم افزایش می‌دهد. سلامت تسمه تایم مستقیماً با دوام موتور مرتبط است و نادیده گرفتن آن می‌تواند عملکرد کلی خودرو را از حالت ایمن و اقتصادی خارج کند. در نهایت، این تسمه نمادی از تعادل بین سادگی طراحی و حساسیت عملکرد در خودروهای اقتصادی داخلی است. (حدود ۵۲۰ کلمه)

نقش تسمه‌های جانبی در عملکرد سیستم‌های کمکی ساینا

تسمه‌های جانبی در ساینا (که معمولاً دو تسمه مجزا هستند) نیروی چرخشی موتور را به اجزای کمکی منتقل می‌کنند و بدون آن‌ها، خودرو همچنان حرکت می‌کند اما بسیاری از امکانات رفاهی و ایمنی از کار می‌افتد. تسمه اول معمولاً به دینام اختصاص دارد و نیروی گشتاور را از میل‌لنگ به روتور دینام می‌رساند تا برق تولید شود و باتری شارژ گردد. بدون این تسمه، دینام نمی‌چرخد، جریان الکتریکی قطع می‌شود و پس از مدتی باتری خالی می‌گردد؛ چراغ‌ها کم‌نور می‌شوند، سیستم جرقه‌زنی ضعیف عمل می‌کند و در نهایت موتور خاموش می‌شود.

تسمه دوم (که اغلب مشترک است) نیروی لازم برای پمپ هیدرولیک فرمان و کمپرسور کولر را تأمین می‌کند. در سیستم فرمان هیدرولیک، این تسمه پمپ را به گردش درمی‌آورد تا روغن تحت فشار به جک‌های فرمان برسد و چرخاندن فرمان را آسان کند. اگر تسمه شل شود یا پاره گردد، فرمان سنگین می‌شود و در سرعت‌های پایین یا هنگام پارک کردن، کنترل خودرو دشوار خواهد بود. این مسئله در رانندگی شهری که مانورهای مکرر لازم است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

در بخش کولر، تسمه کمپرسور را می‌چرخاند تا گاز مبرد فشرده شود و چرخه سرمایش کامل گردد. بدون عملکرد صحیح این تسمه، کولر باد گرم می‌دهد و در فصل گرما، راحتی سرنشینان به شدت کاهش می‌یابد. طراحی جداگانه این تسمه‌ها در ساینا (برخلاف تسمه مارپیچی یکپارچه) اجازه می‌دهد هر بخش به طور مستقل کار کند؛ اگر تسمه کولر مشکل داشته باشد، دینام همچنان فعال است و بالعکس. این ویژگی تعمیر را ساده‌تر می‌کند، زیرا مکانیک می‌تواند بدون تأثیر بر شارژ باتری، فقط بخش کولر یا فرمان را بررسی کند.

از نظر فنی، این تسمه‌ها از نوع V-Ribbed (چند شیاره) هستند و با کدهایی مانند ۴PK-۸۸۵ برای دینام و ۴PK-۹۴۵ برای بخش هیدرولیک/کولر شناخته می‌شوند. شیارها اصطکاک را افزایش می‌دهند و از لغزش در بار بالا جلوگیری می‌کنند. جنس آن‌ها معمولاً از لاستیک EPDM یا مشابه است که در برابر حرارت موتور، روغن و UV مقاوم است. تنشنرهای اتوماتیک در این سیستم کشش را ثابت نگه می‌دارند و هرزگردها لرزش را جذب می‌کنند تا تسمه عمر طولانی‌تری داشته باشد.

عملکرد این تسمه‌ها بر راحتی و ایمنی رانندگی تأثیر مستقیم دارد. فرمان سبک در مواقع اضطراری کمک می‌کند تا راننده کنترل بهتری داشته باشد و سیستم الکتریکی پایدار، از خاموش شدن ناگهانی جلوگیری می‌کند. در شرایط آب و هوایی گرم ایران، کولر کارآمد نه تنها رفاه است، بلکه تمرکز راننده را حفظ می‌کند. طراحی ساده تسمه‌های جانبی در ساینا، هزینه نگهداری را پایین نگه می‌دارد اما نیاز به توجه به علائم مانند صدای جیرجیر (از شل بودن)، زوزه (از فرسودگی) یا لرزش دارد. در کل، این تسمه‌ها حلقه اتصال بین قدرت موتور و سیستم‌های جانبی هستند و عملکرد یکپارچه خودرو را تضمین می‌کنند.

پرسش‌های متداول

ساینا چند تسمه دارد؟

ساینا به طور استاندارد سه تسمه اصلی دارد: تسمه تایم، تسمه دینام و تسمه مشترک هیدرولیک و کولر.

تسمه تایم ساینا چه تفاوتی با تسمه‌های جانبی دارد؟

تسمه تایم داخل موتور قرار دارد و هماهنگی میل‌لنگ و میل‌سوپاپ را برقرار می‌کند، در حالی که تسمه‌های جانبی خارجی هستند و به قطعات کمکی مانند دینام و کمپرسور متصل می‌شوند.