حجم روغن گیربکس کوییک دنده ای چقدر است؟

خواندن این مطلب 9 دقیقه زمان میبرد

حجم روغن گیربکس کوییک دنده ای چقدر است؟، گیربکس دستی ۵ سرعته کوییک، یکی از اجزای اصلی و قابل اعتماد این خودرو در نسخه‌های دنده‌ای است که با طراحی ساده، دوام بالا و هزینه نگهداری پایین، انتخاب محبوبی برای رانندگان شهری و جاده‌ای ایران به شمار می‌رود.

برخلاف گیربکس‌های اتوماتیک CVT که حساسیت بالایی به سطح و کیفیت روغن دارند، گیربکس دستی کوییک با حجم روغن مشخص، نسبتاً ساده‌تر مدیریت می‌شود، اما همچنان رعایت دقیق حجم، نوع روغن و زمان تعویض آن نقش تعیین‌کننده‌ای در عملکرد نرم تعویض دنده، کاهش سایش قطعات داخلی مانند سینکرونایزرها، دنده‌ها و بلبرینگ‌ها و افزایش عمر کلی گیربکس دارد.

روغن گیربکس در این سیستم نه تنها وظیفه روان‌کاری سطوح تماس را بر عهده دارد، بلکه گرما را دفع می‌کند، ذرات ناشی از سایش طبیعی را در خود نگه می‌دارد و از خوردگی فلزات جلوگیری می‌نماید. کمبود روغن باعث افزایش اصطکاک و صدای غیرعادی می‌شود، در حالی که اضافه بودن آن منجر به کف کردن، فشار داخلی بالا و نشتی می‌گردد. بسیاری از مشکلات رایج مانند سختی جا رفتن دنده، صدای زوزه در دورهای متوسط، لرزش دسته دنده یا حتی بیرون زدن دنده، ریشه در عدم توجه به سطح و کیفیت روغن دارند.

دفترچه راهنمای رسمی سایپا حجم دقیق را ۲.۵ لیتر اعلام کرده و این عدد پایه تمام سرویس‌های استاندارد است. درک این حجم، همراه با روش صحیح چک سطح، علائم کمبود یا اضافه بودن، و اهمیت تعویض به موقع، به مالکان کمک می‌کند تا گیربکس را در شرایط ایده‌آل نگه دارند و از رانندگی لذت‌بخش‌تر با تعویض دنده نرم و بدون صدا بهره ببرند.

این مقاله به بررسی دقیق حجم روغن گیربکس دستی کوییک، روش‌های چک و تعویض، تفاوت‌های عملی در سرویس و نکات کلیدی نگهداری می‌پردازد تا رانندگان بتوانند با آگاهی کامل از این بخش مهم خودرو مراقبت کنند و عمر مفید گیربکس را به حداکثر برسانند.

فهرست مطالب:

حجم روغن گیربکس کوییک دنده ای چقدر است؟
روش صحیح تعویض روغن گیربکس دستی کوییک و نکات مهم آن
پرسش‌های متداول

حجم روغن گیربکس کوییک دنده ای چقدر است؟

حجم روغن گیربکس کوییک دنده‌ای (گیربکس دستی ۵ سرعته) طبق اطلاعات رسمی دفترچه راهنما و منابع معتبر سرویس سایپا، ۲.۵ لیتر است. این عدد ظرفیت اسمی یا حجم دقیق سیستم گیربکس در شرایط کارخانه‌ای محسوب می‌شود و برای تعویض روغن (واسکازین) استاندارد استفاده می‌گردد. گیربکس دستی کوییک از نوع سینکرونایز شده ۵ دنده است که مشابه بسیاری از محصولات سایپا مانند تیبا، ساینا و پراید طراحی شده، اما با تنظیمات کمی متفاوت برای بهبود عملکرد در خودروهای هاچ‌بک شهری.

در عمل، هنگام تخلیه روغن از پیچ تخلیه پایین گیربکس، معمولاً حدود ۲.۳ تا ۲.۵ لیتر روغن خارج می‌شود. این تفاوت جزئی به دلیل باقی ماندن مقدار کمی روغن در کانال‌های داخلی، دنده‌ها، بلبرینگ‌ها و قسمت‌های دور از دسترس است. به همین دلیل، بسیاری از تعمیرکاران و مراکز سرویس توصیه می‌کنند برای اطمینان از پر شدن کامل و جلوگیری از کمبود، حدود ۲.۵ تا ۳ لیتر روغن تهیه شود. اگر کمتر از این مقدار اضافه شود، ممکن است سطح روغن پایین بماند و باعث سایش زودرس دنده‌ها، صدای زوزه یا سختی در تعویض دنده شود. اضافه کردن بیش از حد هم (overfill) منجر به کف کردن روغن، افزایش فشار داخلی و نشتی از ونت یا کاسه‌نمد می‌گردد.

روش صحیح چک کردن سطح روغن گیربکس دستی کوییک ساده است اما باید دقیق انجام شود.

خودرو را در سطح صاف پارک کنید، موتور را خاموش کنید و اجازه دهید گیربکس خنک شود (حداقل ۱۰–۱۵ دقیقه پس از رانندگی).
شاخص سطح روغن (dipstick) معمولاً در بالای گیربکس قرار دارد؛ آن را بیرون بکشید، تمیز کنید، دوباره فرو ببرید و سپس بیرون بکشید.
سطح روغن باید بین نشانه‌های حداقل (Min) و حداکثر (Max) باشد. اگر زیر Min باشد، باید روغن اضافه شود (به مقدار کم و مرحله‌ای).
روغن باید شفاف یا زرد روشن باشد؛ اگر تیره، سیاه یا دارای ذرات فلزی باشد، نشانه فرسودگی یا آلودگی است و نیاز به تعویض فوری دارد.

نوع روغن مناسب

طبق توصیه سایپا، روغن گیربکس با استاندارد GL-4 یا GL-5 و ویسکوزیته 75W-80 (برای مناطق سردتر و فصول سرد) یا 75W-90 / 85W-90 (برای مناطق گرم‌تر) است. روغن‌های سینتتیک یا نیمه‌سینتتیک با کیفیت بالا ترجیح داده می‌شوند زیرا روان‌کاری بهتر، مقاومت حرارتی بالاتر و دوام بیشتری در شرایط رانندگی شهری ایران (ترافیک، گرمای تابستان) ارائه می‌دهند. استفاده از روغن نامناسب (مثلاً ویسکوزیته اشتباه یا استاندارد پایین) می‌تواند باعث سختی دنده، صدای غیرعادی یا حتی آسیب به سینکرونایزرها شود.

زمان تعویض روغن گیربکس دستی

طبق دفترچه راهنما، هر ۳۰ هزار کیلومتر یا ۲ سال (هر کدام زودتر فرا رسد) توصیه می‌شود. در شرایط سخت مانند رانندگی در ترافیک سنگین، جاده‌های خاکی، کوهستانی یا حمل بار زیاد، بهتر است زودتر (هر ۲۰–۲۵ هزار کیلومتر) تعویض شود. تعویض به موقع روغن، یکی از عوامل اصلی افزایش عمر گیربکس است؛ زیرا روغن قدیمی خاصیت روان‌کاری خود را از دست می‌دهد، اکسید می‌شود و ذرات فلزی ناشی از سایش را در خود نگه می‌دارد که این ذرات مانند سم برای دنده‌ها عمل می‌کنند.

نکات کلیدی نگهداری گیربکس دستی کوییک

شامل چک دوره‌ای سطح روغن (هر ۱۰ هزار کیلومتر یا هر سرویس موتور)، اجتناب از تعویض دنده با فشار زیاد در دور پایین، گرم کردن گیربکس قبل از حرکت سنگین و استفاده از روغن اورجینال یا برندهای معتبر است. اگر علائمی مانند سختی در جا رفتن دنده، صدای تق‌تق هنگام تعویض یا لرزش مشاهده شد، ابتدا سطح و کیفیت روغن را بررسی کنید. نگهداری صحیح روغن گیربکس دستی نه تنها تعویض دنده را نرم‌تر و لذت‌بخش‌تر می‌کند، بلکه از هزینه‌های تعمیر اساسی (مانند تعویض سینکرونایزر یا دنده‌ها) جلوگیری می‌نماید. در نهایت، حجم ۲.۵ لیتر استاندارد است و رعایت آن همراه با روغن مناسب، عملکرد طولانی‌مدت و بدون مشکل گیربکس را تضمین می‌کند.

روش صحیح تعویض روغن گیربکس دستی کوییک و نکات مهم آن

تعویض روغن گیربکس دستی کوییک یکی از سرویس‌های اساسی است که مستقیماً بر نرمی تعویض دنده، کاهش سایش قطعات داخلی و افزایش عمر مفید گیربکس تأثیر می‌گذارد. گیربکس ۵ سرعته دستی این خودرو، با طراحی سینکرونایز شده، به روغن با کیفیت مناسب و سطح دقیق وابسته است تا عملکرد روان و بدون صدا حفظ شود. فرآیند تعویض باید با دقت و طبق استانداردهای کارخانه‌ای انجام گیرد تا از مشکلات بعدی مانند سختی در جا رفتن دنده، صدای زوزه یا آسیب به سینکرونایزرها جلوگیری شود.

ابتدا خودرو را روی سطح کاملاً صاف قرار دهید و ترمز دستی را کاملاً بکشید. بهتر است تعویض پس از رانندگی کوتاه انجام شود تا روغن گرم و رقیق شده باشد؛ این حالت باعث خروج بهتر ذرات معلق و رسوبات از کف گیربکس می‌گردد. موتور را خاموش کنید و اجازه دهید گیربکس کمی خنک شود تا فشار داخلی کاهش یابد و خطر سوختگی کاهش پیدا کند.

پیچ تخلیه روغن در پایین کارتر گیربکس قرار دارد؛ با آچار مناسب (معمولاً ۱۷ یا ۱۹ میلی‌متر) آن را باز کنید و اجازه دهید روغن کاملاً تخلیه شود. این مرحله ممکن است ۱۰ تا ۱۵ دقیقه طول بکشد تا آخرین قطرات خارج گردد. در همین حین، پیچ پرکننده (که معمولاً در کنار یا بالای گیربکس است) را بررسی کنید تا مطمئن شوید باز می‌شود و مسیر پر کردن تمیز است.

پس از تخلیه کامل، پیچ تخلیه را با واشر نو (یا واشر مسی اگر موجود باشد) ببندید و گشتاور مناسب (طبق استاندارد حدود ۳۰–۴۰ نیوتن‌متر) اعمال کنید تا نشتی ایجاد نشود. حالا روغن جدید را از طریق پیچ پرکننده یا سوراخ شاخص سطح وارد کنید. استفاده از قیف با شلنگ بلند توصیه می‌شود تا روغن به آرامی و بدون ایجاد حباب وارد شود.

حجم استاندارد ۲.۵ لیتر است؛ ابتدا حدود ۲ لیتر بریزید، سپس موتور را روشن کنید و چند دقیقه درجا کار کند تا روغن در تمام قسمت‌ها گردش کند. پس از آن، شاخص سطح را بیرون بکشید، تمیز کنید، دوباره فرو ببرید و چک کنید. اگر سطح زیر حداقل باشد، مقدار کمی اضافه کنید تا بین Min و Max قرار گیرد. اگر بیش از حداکثر شد، مقداری تخلیه کنید.

نوع روغن باید دقیقاً با توصیه سایپا مطابقت داشته باشد؛ روغن‌هایی با استاندارد GL-4 یا GL-5 و ویسکوزیته مناسب برای دمای محیط. روغن باید شفاف و بدون ذرات باشد و هنگام ریختن بوی سوختگی یا اسیدی نداشته باشد. پس از پر کردن، خودرو را چند کیلومتر برانید تا روغن کاملاً در مدار پخش شود، سپس دوباره سطح را چک کنید زیرا ممکن است کمی افت کند. این چک نهایی بسیار مهم است زیرا سطح نادرست می‌تواند باعث مشکلات هیدرولیکی یا مکانیکی شود.

تعویض روغن گیربکس دستی کوییک نه تنها تعویض دنده را نرم‌تر می‌کند، بلکه از تجمع ذرات فلزی ناشی از سایش طبیعی دنده‌ها و بلبرینگ‌ها جلوگیری می‌نماید. این ذرات اگر در روغن قدیمی بمانند، مانند کاغذ سمباده عمل کرده و سطوح تماس را خراش می‌دهند. انجام این سرویس به موقع، صدای غیرعادی را کاهش می‌دهد، لرزش دسته دنده را کم می‌کند و در بلندمدت از هزینه‌های تعمیر اساسی گیربکس جلوگیری می‌نماید. رعایت دقیق مراحل، استفاده از ابزار مناسب و توجه به جزئیات کوچک مانند تعویض واشرها، تفاوت بزرگی در کیفیت سرویس ایجاد می‌کند و عملکرد گیربکس را نزدیک به حالت نو نگه می‌دارد.

علائم کمبود یا اضافه بودن روغن گیربکس دستی کوییک و تأثیرات آن

سطح نادرست روغن در گیربکس دستی کوییک یکی از دلایل شایع مشکلات رایج مانند سختی تعویض دنده، صدای غیرعادی و کاهش عمر قطعات است. گیربکس دستی این خودرو با حجم دقیق ۲.۵ لیتر طراحی شده و حتی تفاوت چند دهم لیتر می‌تواند عملکرد را تحت تأثیر قرار دهد. کمبود روغن باعث می‌شود دنده‌ها و سینکرونایزرها به طور کامل روغن‌کاری نشوند و اصطکاک افزایش یابد؛ این حالت اغلب با صدای زوزه یا ناله از داخل گیربکس هنگام حرکت یا تعویض دنده همراه است.

در موارد شدیدتر، دنده‌ها به سختی جا می‌روند، به‌خصوص دنده‌های ۱ و ۲ یا دنده عقب، زیرا سینکرونایزرها برای هم‌سرعت کردن دنده‌ها به لایه نازک روغن وابسته هستند. کمبود طولانی‌مدت روغن همچنین باعث داغ شدن بیش از حد قطعات داخلی می‌شود که منجر به تغییر رنگ روغن به تیره یا سیاه و ایجاد رسوبات چسبناک می‌گردد.

از سوی دیگر، اضافه بودن روغن (overfill) مشکلات متفاوتی ایجاد می‌کند. روغن بیش از حد باعث کف کردن در اثر چرخش دنده‌ها می‌شود؛ این کف حباب‌های هوا را وارد مدار می‌کند و روان‌کاری را مختل می‌نماید. نتیجه آن افزایش فشار داخلی گیربکس است که اغلب با نشتی از ونت تنفس، کاسه‌نمدها یا درزهای کارتر همراه می‌شود.

نشتی روغن نه تنها محیط را آلوده می‌کند، بلکه سطح روغن را به تدریج کاهش می‌دهد و چرخه کمبود را شروع می‌کند. علاوه بر این، روغن اضافی می‌تواند باعث مقاومت بیشتر در چرخش قطعات شود، مصرف سوخت را کمی افزایش دهد و حتی لرزش یا صدای تق‌تق هنگام تعویض دنده ایجاد کند.

علائم کمبود معمولاً تدریجی ظاهر می‌شوند: ابتدا تعویض دنده کمی سفت می‌شود، سپس صدای زوزه در دورهای متوسط شنیده می‌شود و در نهایت دنده‌ها به سختی جا می‌روند یا بیرون می‌زنند. در کمبود شدید، ممکن است دنده خلاص شود یا خودرو در شیب‌ها کشش خود را از دست بدهد. علائم اضافه بودن روغن اغلب با نشتی قابل مشاهده از زیر خودرو، بوی سوختگی روغن یا احساس مقاومت غیرعادی در تعویض دنده همراه است. گاهی اوقات چراغ چک موتور روشن می‌شود زیرا سنسورهای مرتبط با دمای یا فشار گیربکس فعال می‌گردند.

برای جلوگیری از این مشکلات، چک دوره‌ای سطح روغن ضروری است. هر ۱۰ هزار کیلومتر یا در هر سرویس موتور، شاخص را بررسی کنید. اگر سطح پایین باشد، بلافاصله روغن مناسب اضافه نمایید و اگر بالا باشد، مقداری تخلیه کنید تا در محدوده مجاز قرار گیرد. توجه به رنگ و بو نیز مهم است؛ روغن سالم باید زرد روشن یا شفاف باشد و بوی تند نداشته باشد. نگهداری صحیح سطح روغن، یکی از ساده‌ترین و مؤثرترین راه‌ها برای حفظ عملکرد نرم گیربکس دستی کوییک در شرایط واقعی رانندگی است و از آسیب‌های زنجیره‌ای که می‌تواند به تعمیر اساسی منجر شود، جلوگیری می‌کند.