چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟
چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟،تمیز کردن شمع خودرو یکی از سادهترین اما در عین حال مؤثرترین اقداماتی است که میتواند نقش مهمی در بهبود عملکرد موتور داشته باشد. شمعها وظیفه ایجاد جرقه برای احتراق سوخت و هوا را بر عهده دارند و هرگونه آلودگی، دوده یا رسوب روی آنها میتواند باعث کاهش کیفیت جرقه، بد کار کردن موتور، افزایش مصرف سوخت و حتی سخت روشن شدن خودرو شود. به مرور زمان و در اثر کارکرد موتور، شمعها در معرض حرارت بالا، بخار روغن و ناخالصیهای سوخت قرار میگیرند و همین موضوع باعث کثیف شدن آنها میشود.
فهرست مطالب:
چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟
منظور از «چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم» مجموعهای از روشها و اقداماتی است که برای پاکسازی آلودگیها، دوده، رسوبات کربنی و چربیهای جمعشده روی شمع موتور انجام میشود تا شمع بتواند وظیفه خود را در ایجاد جرقه بهدرستی انجام دهد. شمع خودرو بهدلیل قرار گرفتن در محیط احتراق، بهمرور زمان دچار آلودگی میشود و این آلودگیها میتوانند قدرت جرقهزنی آن را کاهش دهند.
تمیز کردن شمع خودرو شامل مراحلی مانند خارج کردن صحیح شمع از موتور، بررسی وضعیت ظاهری آن، پاکسازی سر الکترود و بدنه با ابزار یا مواد مناسب و اطمینان از سالم بودن فاصله الکترودها است. این کار زمانی انجام میشود که شمع از نظر فنی سالم باشد و فقط بهدلیل آلودگی عملکرد مطلوبی نداشته باشد. در واقع، تمیز کردن شمع راهکاری برای بهبود احتراق، کاهش مصرف سوخت و جلوگیری از تعویض زودهنگام شمع به شمار میرود و بخشی از نگهداری اصولی خودرو محسوب میشود.
شمع خودرو چیست؟
کار اصلی هر شمع، ایجاد روشنایی در یک محیط مشخص است و شمع موتور خودرو نیز با همین منطق، وظیفه آغاز فرایند احتراق را بر عهده دارد. در موتورهای درونسوز بنزینی، این قطعه نقشی کلیدی در روشنشدن پیشرانه ایفا میکند و بدون وجود آن، استارتخوردن موتور عملاً امکانپذیر نیست. شمع موتور یکی از تفاوتهای شاخص میان موتورهای بنزینی و دیزلی به شمار میآید، زیرا پیشرانههای دیزلی فاقد شمع بوده و از روش متفاوتی برای ایجاد احتراق استفاده میکنند. به همین دلیل، شمع خودرو جزو قطعات حیاتی موتور محسوب میشود و نبود یا خرابی آن را نمیتوان با هیچ قطعه دیگری جبران کرد.
شمع خودرو که با نام Spark Plug نیز شناخته میشود، با وجود ظاهر ساده و یکپارچه، از بخشهای گوناگونی تشکیل شده و در طول سالهای پیشرفت صنعت خودروسازی، تغییرات چندانی را تجربه نکرده است. با این حال، همین قطعه ساده در معرض انواع خرابیها قرار دارد که میتواند تأثیر قابل توجهی بر عملکرد موتور بگذارد. شمع یک قطعه الکتریکی است که با ایجاد قوس الکتریکی در نوک خود، باعث انفجار مخلوط سوخت و هوا در سیلندر میشود. این قوس الکتریکی از طریق دلکو یا کویل به شمع منتقل شده و دارای ولتاژی بسیار بالا، در حد چند هزار ولت است که در نهایت به صورت جرقهای قدرتمند در نوک شمع ظاهر میشود.
نخستین نشانههای بهکارگیری شمع در موتورهای درونسوز به سال ۱۸۶۰ و فعالیتهای اتین لهنوآر بازمیگردد. با این حال، ثبت اختراع شمع به شکل امروزی و قابل استفاده عملی، در سال ۱۸۹۸ میلادی توسط رابرت بوش، نیکلا تسلا و فردریک ریچارد سیمس انجام شد و نخستین نمونه تجاری آن نیز در سال ۱۹۰۲ روانه بازار گردید.
اجزای شمع ماشین
با نگاهی به ساختار شمع موتور، در نگاه اول با قطعهای ساده روبهرو میشویم که در ظاهر نیز پیچیدگی خاصی ندارد. این سادگی ظاهری تا حد زیادی درست است، اما نوع متریال استفادهشده و کیفیت ساخت شمع، عامل اصلی تفاوت عملکرد میان شمعهای گوناگون به شمار میرود.
شمع خودرو از اجزای مختلفی تشکیل شده که هر یک نقش مهمی در عملکرد صحیح آن ایفا میکنند. بخش چینی اطراف الکترود میانی، بهعنوان یک عایق قوی عمل کرده و مانع از نشت یا هدررفت جریان الکتریکی میشود. ترمینال بالایی شمع وظیفه دارد جریان الکتریکی دریافتشده از کوئل و وایر را به الکترود میانی منتقل کند. بدنه فلزی شمع نیز بهعنوان ساختار اصلی، تمامی قطعات داخلی را در بر میگیرد و اتصال شمع به سرسیلندر موتور را برقرار میسازد. در اغلب شمعها، یک واشر آببندی تعبیه شده تا محل نصب شمع روی سرسیلندر بهطور کامل آببندی شود و از نشت جلوگیری کند. همچنین وجود رزوهها در این قسمت، امکان بستهشدن محکم شمع در جای خود را فراهم میکند.
در نوک شمع، دو بخش بسیار حیاتی قرار دارد که نقش مستقیم در ایجاد جرقه ایفا میکنند. الکترود کناری که به بدنه موتور و در نهایت به بدنه خودرو متصل است، نقش قطب منفی را بر عهده دارد و الکترود میانی نیز جریان ارسالشده از کوئل را دریافت میکند. با هر پالسی که از کوئل به شمع میرسد، میان این دو الکترود جرقهای مشابه یک اتصال کوتاه ایجاد میشود. به همین دلیل، تمیز بودن نوک شمع و تنظیم صحیح فاصله بین الکترود میانی و الکترود کناری، تأثیر بسیار زیادی در قدرت و کیفیت جرقه تولیدشده دارد.
چرا تمیز کردن شمع خودرو اهمیت دارد؟
شمعهای موتور دارای عمر مفیدی مشخص هستند و معمولاً با نزدیکشدن به زمان تعویض، علائمی از خود نشان میدهند که بیانگر پایان عمر مفید یا بروز خرابی در آنهاست. به همین دلیل، تمیزکاری شمع خودرو از اهمیت بالایی برخوردار است و آشنایی با روش صحیح تمیز کردن شمع میتواند نقش مؤثری در نگهداری بهتر موتور داشته باشد.
آلودگی و دودهگرفتگی نوک شمع باعث کاهش قدرت جرقه و ناقصشدن فرآیند احتراق میشود. در نتیجه، با تمیز کردن شمعها میتوان بسیاری از مشکلات مربوط به عملکرد نامناسب موتور را برطرف کرد. در بسیاری از موارد، کثیفشدن سر شمعها لزوماً به مشکلات اساسی مانند روغنسوزی یا خرابی واشر سرسیلندر مربوط نمیشود، بلکه عواملی مانند کیفیت پایین سوخت، وایر نامرغوب، ضعف در عملکرد کوئل و موارد مشابه باعث احتراق ناقص و در نهایت آلودگی شمعها میشوند. در چنین شرایطی، پس از رفع ایراد اصلی، میتوان با تمیزکاری شمعها دوباره از آنها استفاده کرد.
در بسیاری از مواقع، نیازی به تعویض شمع وجود ندارد. امروزه شمعهای باکیفیت قیمت بالایی دارند و باز کردن و تمیز کردن آنها میتواند از تحمیل هزینههای اضافی جلوگیری کند. گاهی شمعی گرانقیمت برای موتور تهیه شده، اما تنها به دلیل وجود ایرادات جانبی دچار آلودگی شده است. در این حالت، پس از برطرفکردن مشکل، میتوان همان شمع سالم و باکیفیت را مجدداً مورد استفاده قرار داد.
باز کردن شمعها همچنین روشی سریع و مؤثر برای بررسی وضعیت عملکرد موتور محسوب میشود. نحوه احتراق و سلامت قطعات داخلی پیشرانه تأثیر مستقیمی بر وضعیت ظاهری شمعها دارد و با مشاهده نوک آنها میتوان به درستی یا نادرستی کارکرد موتور پی برد. از سوی دیگر، شمع معیوب که عملکرد مناسبی ندارد، ممکن است به سایر اجزای سیستم جرقهزنی مانند کوئل آسیب وارد کند. به همین دلیل، خرابی شمع و اختلال در عملکرد آن میتواند منجر به روشنشدن چراغ چک خودرو شود.
انواع کثیفی سر شمع ماشین
شمع خودرو درون سیلندر نصب میشود و به همین دلیل بهطور مستقیم در معرض دمای بسیار بالا، فشار شدید داخل سیلندر و شرایط سخت کاری موتور قرار دارد. علاوه بر این، نحوه عملکرد پیشرانه نیز میتواند موجب بروز تغییرات فیزیکی در شمع شود. برای نمونه، در صورتی که موتور دچار روغنسوزی باشد، بهمرور زمان نوک شمع روغنی شده و در صورت افزایش این آلودگی، شمع کارایی خود را از دست داده و از مدار خارج میشود.
یکی دیگر از عوامل مؤثر در ایجاد آلودگی روی سر شمع، دودهگرفتن آن است. این مشکل معمولاً به دلیل تنظیم نبودن نسبت سوخت و هوا رخ میدهد و باعث تشکیل لایهای از دوده روی الکترودهای شمع میشود. همین لایههای نازک دوده میتوانند قدرت جرقه را کاهش داده و عملکرد احتراق را مختل کنند. علاوه بر این، تشکیل رسوبات گچی روی سر شمع نیز از دیگر دلایل خرابی آن به شمار میرود. این نوع رسوبات اغلب در اثر استفاده از بنزین بیکیفیت ایجاد میشوند، اما در برخی موارد، به شکل متفاوتی و در نتیجه سوختن آب در داخل سیلندر نیز به وجود میآیند.
در بسیاری از مواقع، پس از باز کردن سرسیلندر یا انجام تعمیرات اساسی روی پیشرانه، مشخص میشود که شمعها نیازی به تعویض ندارند و میتوان با تمیزکاری و حذف آثار آلودگیهای قبلی، دوباره از آنها استفاده کرد. امروزه با وجود دستگاههای تست شمع و روشهای گوناگون بررسی سلامت آن، امکان آزمایش دقیق شمعها فراهم شده است تا تنها در صورت نیاز واقعی، شمع معیوب با نمونه سالم جایگزین شود.
مهم ترین نشانه های خرابی شمع خودرو یا کثیفی سر شمع
همانطور که اشاره شد، شمع آخرین بخش از مجموعه جرقهزنی موتور به شمار میرود و در صورتی که این قطعه وظیفه خود را بهدرستی انجام ندهد، احتراق به شکل ضعیف و ناقص صورت میگیرد. نتیجه چنین وضعیتی بروز علائمی مانند تولید دود، عطسهزدن موتور، افزایش مصرف سوخت و دیگر نشانههای اختلال در عملکرد پیشرانه خواهد بود.
عطسهزدن موتور یکی از نشانههای رایج وجود ایراد در شمع یا وایر است. البته این مشکل میتواند دلایل دیگری نیز داشته باشد، اما خرابی شمع یکی از عوامل مهم و شایع در بروز این حالت محسوب میشود. زمانی که شمع عملکرد مناسبی نداشته باشد و جرقه آن بهصورت مقطعی ضعیف شود، خودرو دچار ریپزدن میشود و کارکرد نرم موتور از بین میرود.
لرزش غیرعادی پیشرانه که ناشی از احتراق ناقص و نامنظم است، میتواند دلایل متعددی داشته باشد، اما یکی از علتهای اصلی آن، اختلال در عملکرد شمع موتور است. در بسیاری از خودروهای امروزی، خرابی حتی یک شمع میتواند منجر به احتراق ناقص شود و در چنین شرایطی، سیستم مدیریت موتور با روشنکردن چراغ چک، وجود ایراد را به راننده هشدار میدهد.
زمانی که فرآیند احتراق بهدرستی انجام نشود، انرژی حاصل از ترکیب سوخت و هوا بهطور کامل آزاد نمیشود و در نتیجه توان خروجی موتور کاهش پیدا میکند. افزایش مصرف سوخت نیز از دیگر پیامدهای این وضعیت است؛ چرا که یکی از مهمترین دلایل بالا رفتن مصرف بنزین، اختلال در فرایند سوختوساز و احتراق بوده که اغلب به خرابی شمع مربوط میشود.
با افزایش مصرف سوخت و ناقصبودن احتراق، میزان آلایندگی موتور نیز بالا میرود. این مشکل معمولاً با خروج دود از اگزوز قابل مشاهده است. در برخی موارد، خرابی شمع یا آلودگی سر آن به حدی نیست که دود بهوضوح دیده شود، اما بوی نامطبوعی که از اگزوز خارج میشود، نشانهای از احتراق ناقص در موتور خواهد بود.
همچنین خرابی شمع میتواند باعث سخت روشنشدن خودرو، بهویژه در هوای سرد شود. گاهی پس از مدتی کارکرد موتور و گرمشدن شمع، عملکرد پیشرانه تا حدی به حالت عادی بازمیگردد، اما این وضعیت نشاندهنده وجود ایراد در سیستم جرقهزنی است که نباید نادیده گرفته شود.
چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟
برای باز کردن و تمیز کردن شمع موتور در برخی خودروها، داشتن آگاهی فنی و مهارت کافی ضروری است. اگر تسلط مناسبی بر ساختار موتور خودروی خود نداریم، بهتر است از دفترچه راهنمای خودرو یا کمک فردی آشنا به این کار استفاده کنیم؛ زیرا در بعضی از پیشرانهها، دسترسی به شمعها ساده نیست و باز کردن آنها با پیچیدگیهایی همراه است. پس از خاموشکردن موتور و اطمینان از خنکشدن کامل آن، میتوان فرآیند باز کردن شمعها را آغاز کرد.
در ابتدا باید اتصالات و قطعاتی که روی شمع قرار دارند باز شوند. این قطعات بسته به نوع خودرو میتوانند شامل کوئل، وایر شمع، یا پوشش بالایی موتور باشند. بهتر است پیش از جدا کردن وایرها، محل و ترتیب قرارگیری آنها را علامتگذاری یا یادداشت کنیم تا هنگام بستن دوباره، ترتیب احتراق سیلندرها بهدرستی رعایت شود.
در مرحله بعد، با استفاده از آچار شمع مناسب و هماندازه، شمع هر سیلندر را باز میکنیم. رعایت ترتیب باز کردن شمعها اهمیت زیادی دارد، زیرا در صورت مشاهده نشانههایی مانند روغنیبودن، آثار آبسوزی یا رسوبات گچی، میتوان تشخیص داد که این مشکل مربوط به کدام سیلندر است. در برخی موتورها، شمع در عمق بیشتری قرار دارد و برای بیرون آوردن آن ممکن است به ابزارهایی مانند آچار موشگیر، آهنربای تلسکوپی یا حتی خود وایر و کوئل نیاز باشد. پس از خارجکردن شمع، باید دقت کرد که هیچگونه جسم خارجی یا آلودگی از محل نصب شمع وارد سیلندر نشود. برای اطمینان بیشتر، میتوان این قسمت را با یک پارچه یا پلاستیک تمیز پوشاند.
پس از خارجکردن شمعها، نوبت به تمیزکاری آنها میرسد. پیش از شروع، ظاهر هر شمع را بهدقت بررسی میکنیم تا در صورت مشاهده نشانههایی از آسیب، روغنسوزی یا مشکلات دیگر، علت آن مشخص و برطرف شود. تمیز کردن شمع را میتوان با روشهای مختلفی انجام داد که استفاده از فرچه سیمی یکی از مؤثرترین آنهاست. روشهایی مانند سنبادهزدن نوک الکترود و پلاتین کناری، استفاده از مسواک سیمی یا بهکارگیری اسپریهای انژکتورشور نیز برای پاککردن آلودگیها کاربرد دارند. این مراحل باید تا زمانی ادامه پیدا کند که سر شمع کاملاً تمیز و عاری از دوده و رسوبات شود.
در مورد شمعهای سوزنی، باید دقت بیشتری به خرج داد تا نوک نازک الکترود میانی آسیب نبیند. برای این نوع شمعها، استفاده از فرچه نرمتر، مسواک یا اسپریهای شوینده گزینه مناسبتری است. پس از پایان تمیزکاری، با یک دستمال تمیز باقیمانده آلودگیها را از روی شمع پاک میکنیم.
در مرحله بعد، فاصله بین الکترود میانی و الکترود کناری شمع باید تنظیم شود که به آن فیلر گرفتن گفته میشود. این فاصله معمولاً در بازه ۰.۷ تا ۱.۱ میلیمتر قرار دارد و بسته به نوع شمع و موتور خودرو باید مقدار دقیق آن تنظیم شود. برای این کار میتوان از آچار فیلر یا وسیلهای با ضخامت مشخص استفاده کرد. پس از تنظیم فاصله، بهتر است بار دیگر ظاهر شمع بررسی شود، زیرا گاهی برخی آسیبها یا خرابیها پس از تمیزکاری بهتر نمایان میشوند. اگر ابزار و دانش لازم برای تست شمع در اختیار داریم، میتوان سلامت آن را نیز بررسی کرد.
در نهایت، شمع را با دقت در جای خود قرار داده و میبندیم. هنگام سفتکردن شمع باید از اعمال نیروی بیش از حد خودداری کرد، زیرا این کار ممکن است به رزوههای محل نصب شمع آسیب وارد کند و مشکلات جدیتری به همراه داشته باشد.
آیا تمیز کردن شمع ماشین همیشه جوابگو هست؟
در برخی شرایط که موتور خودرو با مشکلات اساسی و جدی روبهرو است، تمیز کردن شمع دیگر کارساز نخواهد بود. هرچند این کار ممکن است بهطور موقت به بهبود جزئی عملکرد موتور کمک کند، اما به دلیل وجود ایرادات ریشهای در پیشرانه، شمع خیلی زود دوباره آلوده شده و حتی ممکن است بهاصطلاح بسوزد.
در بعضی موارد نیز مشاهده میشود که طول الکترود میانی شمع بهطور محسوسی کوتاه شده است که این موضوع نشاندهنده کارکرد زیاد و پایان عمر مفید آن است. در چنین شرایطی، بهترین راهکار تعویض شمع خواهد بود. شمعها دارای عمر مشخصی هستند و استفاده بیش از حد از آنها توصیه نمیشود، زیرا با افزایش مقاومت داخلی شمع، بهویژه در زمان گرمشدن، قدرت جرقهزنی بهشدت کاهش مییابد. بهطور معمول، عمر مفید شمعهای نیکلی بین ۲۰ تا ۴۰ هزار کیلومتر است، در حالی که شمعهای پلاتینیومی و ایریدیومی بسته به کیفیت و نوع ساخت، میتوانند حدود ۸۰ تا ۱۶۰ هزار کیلومتر دوام داشته باشند.
گاهی پیش میآید که حتی پس از تمیزکاری شمعها، بهبود قابل توجهی در عملکرد آنها مشاهده نمیشود. در چنین حالتی، بهتر است علت اصلی بررسی شده و در صورت نیاز، شمعها با نمونههای جدید جایگزین شوند. همچنین اگر شمع دچار تغییرات فیزیکی یا آسیبهای ظاهری شده باشد، تعویض آن ضروری است و ادامه استفاده از آن میتواند به عملکرد موتور آسیب وارد کند.
سوالات متداول
-
شمع خودرو چیست و چرا باید تمیز شود؟
شمع قطعهای است که جرقه لازم برای احتراق را ایجاد میکند و تمیز بودن آن باعث عملکرد بهتر موتور میشود.
-
چه زمانی شمع خودرو نیاز به تمیز کردن دارد؟
وقتی موتور بد روشن میشود، لرزش دارد یا مصرف سوخت افزایش پیدا میکند.
-
آیا تمیز کردن شمع جایگزین تعویض آن میشود؟
خیر، فقط زمانی مفید است که شمع سالم باشد و صرفاً کثیف شده باشد.
-
بهترین روش تمیز کردن شمع خودرو چیست؟
استفاده از برس نرم یا سمباده ظریف برای پاک کردن دوده و رسوبات.
-
آیا میتوان شمع را با بنزین یا تینر تمیز کرد؟
بله، اما باید کاملاً خشک شود تا به موتور آسیب نرسد.
-
آیا تمیز کردن شمع باعث کاهش مصرف سوخت میشود؟
در صورت کثیف بودن شمع، تمیز کردن آن میتواند مصرف سوخت را کاهش دهد.
-
هر چند وقت یکبار میتوان شمع را تمیز کرد؟
بسته به شرایط رانندگی، هر چند هزار کیلومتر یکبار قابل بررسی است.
-
آیا تمیز کردن شمع کار خطرناکی است؟
خیر، اگر موتور خاموش و سرد باشد، کاملاً ایمن است.
-
بعد از تمیز کردن شمع چه چیزی باید بررسی شود؟
فاصله الکترود و سلامت ظاهری شمع باید کنترل شود.
-
چه زمانی تمیز کردن شمع توصیه نمیشود؟
زمانی که شمع ترکخورده، سوخته یا فرسوده باشد.
سخن پایانی
شمع موتور یکی از اصلیترین قطعات در سیستم جرقهزنی خودروهای بنزینی به شمار میرود و عملکرد صحیح آن تأثیر مستقیمی بر کیفیت احتراق دارد. هرگونه نقص یا افت عملکرد در این قطعه میتواند باعث اختلال در کار سایر اجزای سیستم جرقهزنی شود و در نهایت به احتراق ناقص در سیلندرها منجر گردد. چنین وضعیتی پیامدهایی مانند کاهش محسوس توان موتور، افزایش مصرف سوخت و بالا رفتن میزان آلایندگی را به همراه دارد و در برخی موارد حتی ممکن است به قطعات داخلی موتور آسیب وارد کند.
به همین دلیل توجه به سلامت و عملکرد صحیح شمعها اهمیت زیادی دارد. توصیه میشود دستکم سالی دو بار یا هر زمان که علائمی از عملکرد نامناسب موتور مشاهده شد، شمعها بررسی شوند و وضعیت ظاهری آنها مورد ارزیابی قرار گیرد. تمیز کردن سر شمعها در صورت وجود آلودگی، میتواند عملکرد آنها را بهبود ببخشد، بازده موتور را افزایش دهد و در نهایت به بیشتر شدن عمر مفید شمعها کمک کند.
ممنون که تا پایان مقاله”چگونه شمع خودرو را تمیز کنیم؟“همراه ما بودید
بیشتر بخوانید
- شمع خودرو چیست؟
- شمع خودرو NGK چیست؟
- شمع خودرو تورچ چیست؟
- شمع دنسو یا انجیکا کدام بهتر است؟
- شمع خودرو بوش چیست؟
- بهترین برند شمع خودرو در ایران کدام است؟
- آیا شمع نور میتواند جای شمع بوش را بگیرد؟
- شمع خودرو اکیوم چیست؟
- چه زمانی برای تعویض شمع خودرو مناسب است؟
- چگونه انواع شمع خودرو را مقایسه کنیم؟
- بهترین برند شمع خودرو کدام است؟
- بهترین شمع خودرو برای کوییک کدام است؟
- بهترین شمع خودرو پراید کدام است؟
- بهترین شمع خودرو tu5 کدام است؟
- بهترین شمع خودرو پژو پارس کدام است؟
- بهترین شمع برای خودرو دوگانه سوز کدام است؟
- چرا شمع خودرو باز نمیشود؟
- چگونه شمع خودرو مناسب بخریم؟
- روش های تست شمع خودرو چگونه است؟
- تفاوت تست شمع خوردو با اهم متر و مولتی متر چیست؟
- چگونه شمع خودرو را سفت کنیم؟
- تاثیر شمع در شتاب خودرو چیست؟
- چگونه شمع خودرو را تعویض کنیم؟
- آیا خرابی شمع باعث روشن شدن چراغ چک می شود؟
- علائم خرابی شمع تیبا
- روش تعویض شمع ال نود
